Bu ilin yanvar ayında Azərbaycan 14 milyon 868,31 min ABŞ dolları dəyərində 9 min 874,968 ton bitki və heyvan mənşəli piylər və yağlar idxal edib. Rəsmi statistikaya görə, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə bu məhsulların idxal dəyəri 11,1 %, fiziki həcmi isə 11,4 % artıb. Eyni zamanda bu məhsullar üzrə idxal xərcləri ölkənin ümumi idxalının 1,1 %-ni təşkil edib. Ümumilikdə isə yanvar ayında Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsi 3 milyard 538 milyon ABŞ dolları olub ki, bu da illik müqayisədə 30,5 % azdır. Xarici ticarət balansında isə 934 milyon dollarlıq müsbət saldo formalaşıb.
Bitki və heyvan mənşəli yağların idxalında müşahidə olunan artım təkcə Azərbaycan bazarına xas deyil. Qlobal ərzaq bazarında son illərdə yağlı bitkilərə və onların emal məhsullarına tələbatın artması bu sektorun beynəlxalq ticarətdə payını əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldib. Dünyada bitki yağlarının ən böyük istehsalçıları arasında İndoneziya və Malayziya palma yağı, Braziliya və ABŞ isə soya yağı istehsalı üzrə lider mövqedədir. Günəbaxan yağı istehsalında isə Ukrayna və Rusiya uzun illər qlobal bazarın əsas təchizatçıları hesab olunub. Qida sənayesi, qənnadı istehsalı və ictimai iaşə sektorunda bu məhsulların geniş istifadəsi onların beynəlxalq ticarət dövriyyəsini daha da artırır.
Qlobal bazarda yağlı bitkilərin qiymətləri son illərdə əhəmiyyətli dalğalanmalarla müşayiət olunur. Xüsusilə 2022-ci ildən sonra enerji qiymətlərinin artması, logistika xərclərinin yüksəlməsi və bəzi regionlarda iqlim faktorları yağlı bitki məhsullarının qiymət formalaşmasına təsir göstərib. Bu dəyişikliklər bir çox ölkələrdə idxal xərclərinin artmasına səbəb olub. Azərbaycanda idxalın dəyər və həcm baxımından artması da müəyyən dərəcədə qlobal qiymət dinamikası ilə yanaşı, daxili istehlak bazarının genişlənməsi ilə əlaqələndirilir.
Bitki və heyvan mənşəli yağlar qida sənayesində strateji xammal sayılır. Bu məhsullar yalnız məişət istehlakı üçün deyil, həm də konservləşdirmə, çörəkçilik, qənnadı istehsalı və hazır qida sektorunda geniş istifadə olunur. Azərbaycan bazarında son illərdə qida sənayesinin inkişafı, pərakəndə ticarət şəbəkələrinin genişlənməsi və emal müəssisələrinin istehsal həcminin artması bu məhsullara olan tələbatın yüksəlməsinə təsir göstərən əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.
Eyni zamanda qlobal ərzaq bazarında baş verən struktur dəyişiklikləri də bu tendensiyaya təsir edir. Məsələn, son on ildə bitki yağlarının istehlakı dünya üzrə əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Beynəlxalq ərzaq bazarı üzrə statistikalar göstərir ki, bitki yağları həm qida sənayesində, həm də alternativ enerji – xüsusilə biodizel istehsalında istifadə olunduğu üçün strateji xammal kateqoriyasına daxil edilir. Bu isə dünya üzrə istehsal və ticarət həcmlərinin sabit şəkildə genişlənməsinə səbəb olur.
Azərbaycanın idxal strukturunda bu məhsulların payı nisbətən məhdud – 1,1 % səviyyəsində olsa da, onların iqtisadi əhəmiyyəti daha genişdir. Çünki bu kateqoriyaya daxil olan məhsullar daxili qida sənayesinin fəaliyyətində mühüm rol oynayan əsas xammal qruplarından biridir. Bir çox ölkələrdə olduğu kimi, Azərbaycanda da yağlı bitkilərin istehsalı mövcud olsa da, daxili tələbatın tam ödənilməsi üçün beynəlxalq bazarlardan idxal davam edir.
Xarici ticarət statistikasında ümumi dövriyyənin azalması fonunda bəzi məhsul qruplarında idxalın artması iqtisadi strukturun dəyişkənliyini göstərən normal tendensiya kimi qiymətləndirilir. Enerji qiymətlərindəki dəyişikliklər və qlobal bazarlardakı dalğalanmalar ümumi ticarət dövriyyəsinin azalmasına təsir etsə də, ərzaq və strateji xammal məhsulları üzrə ticarət əməliyyatları adətən daha sabit dinamika nümayiş etdirir.
Beləliklə, bitki və heyvan mənşəli yağların idxalında müşahidə olunan artım qlobal ərzaq bazarında tələbatın yüksəlməsi, qida sənayesinin genişlənməsi və beynəlxalq qiymət dinamikası ilə əlaqəli çoxşaxəli iqtisadi proseslərin nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu sektor qlobal ərzaq təhlükəsizliyi zəncirinin vacib komponentlərindən biri olaraq həm istehsal, həm də ticarət baxımından strateji əhəmiyyətini qorumaqda davam edir.
AzNews.az