Bu ilin yanvar ayında Azərbaycan 7 milyon 74,55 min ABŞ dolları dəyərində qəhvə, çay, mate (paraqvay çayı) və müxtəlif ədviyyatlar idxal edib. Rəsmi statistikaya görə, bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 28,9 % azalıb. Eyni zamanda həmin məhsul kateqoriyası üzrə ixrac 582,35 min ABŞ dollarına çataraq illik müqayisədə 19,9 % artıb. Bu məhsullar üzrə idxal Azərbaycanın ümumi idxalının 0,54 %-ni, ixrac isə ümumi ixracın 0,03 %-ni təşkil edib. Ümumilikdə isə yanvar ayında ölkənin xarici ticarət dövriyyəsi 3 milyard 538 milyon ABŞ dolları olub və bu göstərici illik müqayisədə 30,5 % azalıb.
Qəhvə, çay və ədviyyatlar qlobal ərzaq ticarətində ən dinamik məhsul qruplarından biri hesab olunur. Bu kateqoriya yalnız gündəlik istehlak məhsulu kimi deyil, həm də yüksək əlavə dəyər yaradan aqrar ticarət seqmenti kimi beynəlxalq bazarda mühüm yer tutur. Məsələn, dünya üzrə qəhvə bazarının illik dövriyyəsi 100 milyard ABŞ dollarından artıq qiymətləndirilir. Əsas istehsalçılar sırasında Braziliya, Vyetnam və Kolumbiya kimi ölkələr yer alır. Çay istehsalında isə Çin, Hindistan, Keniya və Şri-Lanka dünya bazarının əsas təchizatçıları hesab olunur. Ədviyyat ticarətində Hindistan, İndoneziya və Vyetnam kimi ölkələr dominant mövqedədir.
Qlobal bazarda bu məhsulların ticarəti xammal istehsalı ilə yanaşı, emal və brend məhsul istehsalı üzərində qurulub. Xüsusilə qəhvə və çay sektorunda əlavə dəyərin böyük hissəsi məhsulun emalı, qablaşdırılması və brendləşdirilməsi mərhələsində formalaşır. Məhz bu səbəbdən bir çox ölkələr xammalı idxal edərək onu emal edir və hazır məhsul kimi regional bazarlara çıxarır. Azərbaycan üzrə statistikada ixracın artması da qida sənayesində bu istiqamətdə müəyyən aktivliyin formalaşdığını göstərən göstəricilərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
İdxalın azalması isə bir neçə iqtisadi amillə izah oluna bilər. Son illərdə qlobal ərzaq bazarında logistika xərclərinin artması, daşınma marşrutlarında dəyişikliklər və bəzi xammal kateqoriyalarında qiymət artımları ticarət həcmlərinə təsir göstərib. Eyni zamanda bir çox ölkələrdə olduğu kimi, Azərbaycanda da pərakəndə ticarət sektorunda ehtiyatların idarə edilməsi və əvvəlki dövrlərdə həyata keçirilmiş idxal əməliyyatlarının təsiri qısa müddətli statistik dəyişikliklər yarada bilir.
Qəhvə və çay istehlakı dünya üzrə artmaqda davam edən ərzaq kateqoriyalarından sayılır. Beynəlxalq Qəhvə Təşkilatının məlumatlarına görə, son on ildə qlobal qəhvə istehlakı orta hesabla hər il 2–3 % artıb. Xüsusilə Asiya və Yaxın Şərq regionlarında qəhvə bazarının genişlənməsi bu məhsulun beynəlxalq ticarət dövriyyəsini artıran əsas amillərdən biridir. Çay bazarında isə həm ənənəvi qara çay, həm də yaşıl və funksional çay növlərinə tələbatın artması müşahidə olunur.
Ədviyyatlar isə qlobal ərzaq sənayesində strateji komponentlərdən biri hesab edilir. Onlar yalnız məişət istehlakı üçün deyil, həm də hazır qida sənayesi, qastronomiya və qida emalı sektorunda geniş istifadə olunur. Son illərdə beynəlxalq bazarda təbii və üzvi ədviyyat məhsullarına tələbatın artması bu seqmentin iqtisadi dəyərini daha da yüksəldib. Dünya üzrə ədviyyat bazarının ümumi həcminin 20 milyard ABŞ dollarından çox olduğu qiymətləndirilir.
Azərbaycanın bu məhsullar üzrə idxal strukturunda payı nisbətən məhdud olsa da, onların daxili bazar üçün əhəmiyyəti böyükdür. Çay və ədviyyatlar ölkədə gündəlik istehlak məhsulları kateqoriyasına daxil olduğu üçün bu məhsullar üzrə ticarət əməliyyatları adətən sabit dinamika nümayiş etdirir. Digər tərəfdən, qida sənayesində qablaşdırma, qarışıq çay məhsulları və müxtəlif ədviyyat qarışıqlarının hazırlanması kimi emal fəaliyyətləri də ixrac imkanlarını müəyyən dərəcədə genişləndirə bilər.
Xarici ticarət statistikasında müşahidə olunan ümumi azalma fonunda bəzi ərzaq məhsullarında fərqli dinamikanın qeydə alınması qlobal ticarət strukturunun dəyişkənliyini əks etdirir. Enerji və xammal bazarlarında baş verən dəyişikliklər ümumi dövriyyəyə təsir göstərsə də, gündəlik istehlak məhsullarının ticarəti adətən daha stabil qalır. Bu baxımdan qəhvə, çay və ədviyyatlar kimi məhsullar qlobal ərzaq bazarında davamlı tələbatı olan kateqoriyalardan biri kimi qiymətləndirilir.
Ümumilikdə, bu məhsullar üzrə idxalın azalması və ixracın artması qida sektorunda ticarət strukturunun dəyişməsi ilə paralel baş verən iqtisadi proseslərin nəticəsidir. Qlobal bazarda əlavə dəyər yaradan emal və qablaşdırma fəaliyyətlərinin genişlənməsi bu kimi məhsul qruplarında regional ticarət imkanlarının formalaşmasına da təsir göstərir.
AzNews.az