2026-cı ilin yanvar-fevral aylarında Naxçıvan Muxtar Respublikasında vergi daxilolmalarında artım qeydə alınıb. Muxtar respublikanın İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin məlumatına görə, hesabat dövründə büdcəyə 34,8 milyon manat vergi daxil olub ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 3,9 faiz çoxdur. Diqqət çəkən məqam isə qeyri-dövlət sektorundan daxilolmaların daha sürətli artmasıdır. Bu istiqamətdə büdcəyə 25,5 milyon manat vəsait ödənilib və illik müqayisədə artım 16,9 faiz təşkil edib. Eyni zamanda işsizlikdən sığorta haqları üzrə daxilolmalar da 3,7 faiz yüksələrək 676,8 min manata çatıb.
Vergi daxilolmalarının strukturuna nəzər saldıqda iqtisadi aktivliyin xüsusilə özəl sektor seqmentində artdığı müşahidə olunur. Müasir iqtisadi modellərdə büdcə gəlirlərinin əsas dayanıqlıq mənbələrindən biri məhz özəl biznesin inkişaf səviyyəsi hesab edilir. Dünya Bankının iqtisadi təhlillərinə görə, inkişaf edən iqtisadiyyatlarda vergi daxilolmalarının sabit artımı adətən iki əsas faktorla bağlı olur: sahibkarlıq fəaliyyətinin genişlənməsi və vergi inzibatçılığının səmərəliliyinin yüksəlməsi. Naxçıvan üzrə açıqlanan statistika da bu tendensiyanın regional səviyyədə formalaşdığını göstərir.
Qeyri-dövlət sektorundan daxilolmaların 16,9 faiz artması iqtisadi strukturun şaxələndirilməsi baxımından diqqətəlayiq göstəricidir. Qlobal iqtisadi təcrübə göstərir ki, regionların fiskal dayanıqlığı məhz sahibkarlıq sektorunun payının artması ilə güclənir. OECD ölkələrində aparılan araşdırmalar göstərir ki, kiçik və orta sahibkarlıq müəssisələri ümumi məşğulluğun 60-70 faizini, iqtisadi aktivliyin isə əhəmiyyətli hissəsini formalaşdırır. Bu baxımdan regional iqtisadiyyatlarda özəl sektorun genişlənməsi həm vergi bazasının böyüməsinə, həm də sosial sabitliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Naxçıvan iqtisadiyyatının xüsusiyyətləri nəzərə alındıqda vergi daxilolmalarındakı dinamika daha geniş kontekstdə qiymətləndirilə bilər. Muxtar respublika coğrafi baxımdan spesifik iqtisadi şəraitdə fəaliyyət göstərir və bu səbəbdən yerli istehsalın və xidmət sektorunun inkişafı iqtisadi sabitliyin əsas faktorlarından biri hesab olunur. Son illərdə regionda sahibkarlığın təşviqi, vergi inzibatçılığının təkmilləşdirilməsi və rəqəmsal xidmətlərin genişləndirilməsi kimi addımlar biznes mühitinin aktivliyinə müsbət təsir göstərib. Beynəlxalq təcrübədə də vergi sisteminin şəffaflığı və elektron xidmətlərin geniş tətbiqi büdcə daxilolmalarının artmasına səbəb olan əsas mexanizmlərdən biri kimi qiymətləndirilir.
İşsizlikdən sığorta haqları üzrə daxilolmaların artması isə əmək bazarındakı formal məşğulluğun genişlənməsi ilə əlaqələndirilə bilər. Əmək bazarının leqallaşması sosial təminat sisteminin dayanıqlığını gücləndirən əsas amillərdən sayılır. Beynəlxalq Əmək Təşkilatının məlumatlarına görə, rəsmi məşğulluğun artdığı iqtisadiyyatlarda sosial sığorta fondlarının maliyyə dayanıqlığı yüksəlir və sosial müdafiə mexanizmləri daha effektiv fəaliyyət göstərir.
Qlobal iqtisadi tendensiyalar göstərir ki, regional iqtisadiyyatların inkişafında fiskal intizam və vergi bazasının genişlənməsi mühüm rol oynayır. Bu baxımdan Naxçıvan üzrə müşahidə olunan artım yalnız statistik göstərici deyil, həm də regionda iqtisadi aktivliyin mərhələli şəkildə gücləndiyini göstərən indikator kimi qiymətləndirilə bilər. Özəl sektorun vergi daxilolmalarında payının yüksəlməsi iqtisadi strukturun daha dayanıqlı modelə doğru inkişaf etdiyini göstərir.
Müasir iqtisadi yanaşmada regionların maliyyə dayanıqlığı yalnız büdcə gəlirlərinin artımı ilə deyil, həm də həmin artımın mənbələrinin diversifikasiyası ilə ölçülür. Naxçıvan üzrə son göstəricilər vergi daxilolmalarının strukturunda sahibkarlıq sektorunun rolunun genişləndiyini göstərir. Bu dinamika region iqtisadiyyatında uzunmüddətli fiskal sabitliyin formalaşması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
AzNews.az