Azərbaycandan sarımsaq ixracının artması son illərdə aqrar məhsullar üzrə ticarət dinamikasında diqqət çəkən tendensiyalardan biri kimi görünür. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən, ötən il ölkədən xaricə 346,2 min ABŞ dolları dəyərində 242,7 ton sarımsaq göndərilib. Bu göstərici əvvəlki illə müqayisədə dəyər ifadəsində 29 faiz, kəmiyyət baxımından isə 40 faiz artım deməkdir. İxracın böyük hissəsi Rusiyaya yönəlib, daha kiçik həcmdə məhsul isə Səudiyyə Ərəbistanı və Qazaxıstana çatdırılıb. Eyni zamanda Azərbaycan 5 il 10 aylıq fasilədən sonra Qazaxıstana sarımsaq tədarükünü bərpa edib.
Qlobal aqrar bazarda sarımsaq strateji tərəvəz məhsullarından biri hesab olunur. Dünya istehsalında əsas payı Çin tutur və beynəlxalq ticarətdə də dominant mövqeyə malikdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının məlumatlarına görə qlobal sarımsaq istehsalının böyük hissəsi Asiya regionunun payına düşür və Çin təkbaşına dünya istehsalının yarıdan çoxunu təmin edir. Bununla yanaşı Hindistan, Cənubi Koreya, Misir və İspaniya kimi ölkələr də son illərdə bu bazarda ixrac potensialını genişləndirən istehsalçılar kimi çıxış edir. Bu fonunda Azərbaycan kimi region ölkələri daha çox regional bazarlara yönələn niş ixrac modeli ilə fəaliyyət göstərir.
Azərbaycanın sarımsaq ixrac strukturuna baxdıqda Rusiya bazarının dominant rolu aydın görünür. Rusiya tərəvəz və bağçılıq məhsulları üzrə böyük idxalçı ölkələrdən biridir və region ölkələri üçün stabil satış bazarı hesab olunur. Coğrafi yaxınlıq, logistika xərclərinin nisbətən aşağı olması və mövcud ticarət kanalları Azərbaycan məhsullarının bu bazarda mövqeyini möhkəmləndirir. Son illərdə Rusiya bazarında bəzi Avropa ölkələrindən idxalın azalması və alternativ təchizatçıların axtarılması postsovet məkanında istehsalçı ölkələr üçün əlavə imkanlar yaradıb. Azərbaycanın sarımsaq ixracının böyük hissəsinin məhz bu istiqamətə yönəlməsi də həmin struktur amillərlə bağlıdır.
Digər tərəfdən statistikaya görə ölkəyə idxal edilən sarımsağın əhəmiyyətli hissəsi Çin və İranın payına düşür. Bu vəziyyət qlobal bazarda qiymət və istehsal miqyası ilə bağlı reallıqları əks etdirir. Çin yüksək məhsuldarlıq və geniş istehsal sahələri hesabına beynəlxalq bazarda ən rəqabətli qiymətləri təklif edir. İran isə region daxilində logistika baxımından əlverişli mövqedədir və mövsümi təchizat zəncirində mühüm rol oynayır. Belə şəraitdə Azərbaycan həm daxili tələbatın bir hissəsini idxal hesabına təmin edir, həm də yerli istehsalın mövsümi üstünlüklərindən istifadə edərək müəyyən həcmlərdə ixrac həyata keçirir.
Qazaxıstana sarımsaq tədarükünün uzun fasilədən sonra bərpa olunması isə regional ticarət marşrutlarının yenidən aktivləşməsi ilə izah oluna bilər. Orta Asiya bazarları son illərdə kənd təsərrüfatı məhsulları üzrə ticarət dövriyyəsinin genişləndiyi istiqamətlərdən biri hesab olunur. Bu regionda əhalinin artımı, ərzaq təhlükəsizliyi strategiyaları və logistika infrastrukturlarının inkişafı kənd təsərrüfatı məhsullarının qarşılıqlı ticarətini stimullaşdırır. Azərbaycan üçün də bu bazarlara çıxış logistika dəhlizlərinin genişlənməsi fonunda əlavə imkanlar yaradır.
Sarımsaq ixracının həcmi hələlik böyük iqtisadi göstərici hesab olunmasa da, bu dinamika aqrar sektorun diversifikasiyası baxımından müəyyən siqnallar verir. Azərbaycan kənd təsərrüfatında ənənəvi olaraq meyvə, tərəvəz və bostan məhsullarının ixrac potensialı daha yüksəkdir və bu sahədə regional bazarlara yönəlmiş ixrac modeli formalaşıb. Kiçik həcmli, lakin artan ixrac göstəriciləri yerli istehsalın bazar tələbinə uyğunlaşması və logistika imkanlarının genişlənməsi ilə bağlı proseslərin davam etdiyini göstərir.
Aqrar ticarətdə müşahidə olunan bu cür artım tendensiyaları adətən bir neçə amilin sintezi nəticəsində formalaşır. İqlim şəraiti, məhsuldarlıq göstəriciləri, logistika marşrutlarının səmərəliliyi və regional bazarlarda qiymət fərqləri ixrac dinamikasına birbaşa təsir edir. Azərbaycan üçün isə yaxın bazarlara yönələn kənd təsərrüfatı ixracı həm nəqliyyat məsafələrinin qısalığı, həm də mövcud ticarət əlaqələrinin sabitliyi baxımından daha real model kimi qiymətləndirilir.
Qlobal ərzaq bazarlarında son illərdə müşahidə olunan dəyişikliklər də kənd təsərrüfatı məhsullarının regional ticarətinin əhəmiyyətini artırır. İqlim dəyişiklikləri, logistika xərclərinin artması və bəzi ölkələrdə daxili istehsalın azalması nəticəsində yaxın regionlardan məhsul tədarükü daha çox ön plana çıxır. Bu baxımdan Azərbaycan kimi ölkələrin aqrar ixrac portfelində müxtəlif tərəvəz məhsullarının payının tədricən genişlənməsi regional ərzaq təchizat zəncirinin bir hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
AzNews.az