2025-ci ildə Azərbaycanın qarşılıqlı turizm xidmətləri dövriyyəsi 3,53 milyard ABŞ dolları səviyyəsində formalaşıb və əvvəlki illə müqayisədə cüzi azalma qeydə alınıb. Bununla belə, turizm xidmətləri üzrə ixrac idxalı üstələyərək 438 milyon dollarlıq profisit yaradıb. Eyni dövrdə həm xaricə səfər edən Azərbaycan vətəndaşlarının, həm də ölkəyə gələn xarici turistlərin sayında təxminən 15 faizlik artım müşahidə olunub.
Rəqəmlər göstərir ki, turizm axınlarının say baxımından genişlənməsinə baxmayaraq, ümumi dövriyyənin dəyər ifadəsində azalması xərcləmə davranışında struktur dəyişikliklərinin baş verdiyini göstərir. Qlobal turizm bazarında son illərdə müşahidə olunan əsas tendensiyalardan biri məhz bu istiqamətdədir. Dünya Turizm Təşkilatının məlumatlarına görə, pandemiyadan sonrakı dövrdə səyahətlərin sayı artsa da, turistlərin orta xərcləri bir sıra regionlarda azalmağa başlayıb. Bunun əsas səbəbləri kimi inflyasiya təzyiqləri, valyuta məzənnələrində dəyişikliklər və daha qısa müddətli, optimallaşdırılmış səfərlərə üstünlük verilməsi göstərilir.
Azərbaycan üzrə statistikada diqqət çəkən əsas məqamlardan biri turizm xidmətləri balansının müsbət qalmasıdır. Bu, ölkəyə gələn turistlərin yaratdığı gəlirin xaricə gedən vətəndaşların xərclərini üstələdiyini göstərir və xidmətlər balansı baxımından mühüm makroiqtisadi əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə ixracın 1,98 milyard dollara yaxın olması turizmin qeyri-neft sektorunda gəlir mənbəyi kimi rolunun gücləndiyini təsdiqləyir. Bu dinamika region ölkələri ilə müqayisədə də diqqətəlayiqdir, çünki bir çox ölkələrdə turizm balansı hələ də defisitli olaraq qalır.
Digər tərəfdən, xaricə səfərlərin 15 faizdən çox artması daxili gəlirlərin və istehlak imkanlarının genişləndiyini göstərən dolayı indikator kimi çıxış edir. Lakin bu artımın 74,9 faizinin şəxsi səfərlərlə bağlı olması turizm idxalının daha çox fərdi istehlak yönümlü olduğunu göstərir. Bu isə xidmət ixracı ilə müqayisədə daha aşağı əlavə dəyər yaradır və uzunmüddətli perspektivdə daxili turizm sektorunun inkişafının əhəmiyyətini ön plana çıxarır.
Qlobal kontekstdə turizm sənayesi hazırda keyfiyyət mərhələsinə keçid edir. Artıq yalnız turist sayının artımı deyil, onların xərcləmə strukturu, qalma müddəti və xidmətlərə inteqrasiyası əsas göstərici hesab olunur. Məsələn, Avropa və Asiya bazarlarında aparılan müşahidələr göstərir ki, yüksək gəlirli turistlərin cəlb edilməsi ümumi gəlirlərə say artımından daha çox təsir edir. Azərbaycan üçün də bu yanaşma aktualdır, çünki mövcud artım dinamikası fonunda gəlir strukturunun optimallaşdırılması turizm sektorunun dayanıqlığını artırır.
Turizm dövriyyəsində müşahidə olunan cüzi azalma eyni zamanda bazarın daha balanslı modelə keçdiyini də göstərir. Əvvəlki illərdə daha çox kəmiyyət artımına fokuslanan inkişaf modeli tədricən keyfiyyət və gəlir effektivliyi üzərində qurulmağa başlayır. Bu, infrastruktur yatırımları, xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsi və turizm məhsullarının şaxələndirilməsi ilə paralel şəkildə inkişaf edir.
Mövcud göstəricilər Azərbaycanın turizm sektorunda post-pandemiya bərpasını tamamlayaraq yeni mərhələyə daxil olduğunu göstərir. Artımın davamlılığının təmin edilməsi üçün qlobal trendlərə uyğun olaraq daha yüksək xərcləmə potensialına malik turist seqmentlərinin cəlb edilməsi və daxili turizm imkanlarının genişləndirilməsi əsas istiqamətlər kimi formalaşır.
AzNews.az