Bu ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycan 45,8 min ton neft koksu ixrac edərək 18,7 milyon ABŞ dolları gəlir əldə edib. Bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə həm həcm, həm də dəyər baxımından əhəmiyyətli artım deməkdir. Bununla yanaşı, neft koksunun ümumi ixracda payı hələ də məhdud olaraq qalır və 0,51 faiz səviyyəsindədir.
Neft koksu neft emalının yan məhsulu kimi formalaşsa da, qlobal sənayedə xüsusilə metallurgiya, sement və enerji sektorlarında mühüm xammal hesab olunur. Son illərdə dünya bazarında bu məhsula tələbatın artması əsasən polad və alüminium istehsalının genişlənməsi ilə bağlıdır. Beynəlxalq bazarlarda aparılan təhlillər göstərir ki, neft koksuna tələbatın artımı daha çox inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlarda infrastruktur və sənaye layihələrinin intensivləşməsi ilə paralel gedir. Bu fonda Azərbaycanın ixrac həcmlərində müşahidə olunan artım qlobal sənaye dövriyyəsinin aktivləşməsi ilə uyğunluq təşkil edir.
Statistik dinamika göstərir ki, dəyər artımı həcm artımını üstələyir. Bu isə dünya bazarında qiymət faktorunun gücləndiyini göstərir. Enerji daşıyıcıları və onların törəmə məhsulları üzrə qiymət dəyişkənliyi neft koksu kimi məhsullara da birbaşa təsir edir. Xüsusilə son dövrdə alternativ yanacaq mənbələri ilə bağlı keçid prosesinə baxmayaraq, ağır sənayedə ənənəvi enerji resurslarına tələbat hələ də yüksək olaraq qalır. Bu da neft koksunun qiymət və ticarət həcmlərində artımı şərtləndirən əsas amillərdən biridir.
Azərbaycan kontekstində bu məhsulun ixrac potensialı birbaşa emal sənayesinin inkişaf səviyyəsi ilə bağlıdır. SOCAR-ın Heydər Əliyev adına Neft Emalı Zavodunda aparılan modernizasiya və yenidənqurma işləri yalnız əsas yanacaq məhsullarının keyfiyyətini artırmaqla məhdudlaşmır, eyni zamanda əlavə dəyər yaradan yan məhsulların istehsalını da genişləndirir. Bu yanaşma neft sektorunda xammal ixracından daha çox emal olunmuş məhsulların payının artırılması strategiyasına uyğun gəlir. Qlobal təcrübə göstərir ki, neft emalı dərinliyi artdıqca, yan məhsulların iqtisadi dəyəri də yüksəlir və ixrac portfeli daha diversifikasiya olunmuş forma alır.
Eyni dövrdə Azərbaycanın ümumi ixracında azalma müşahidə olunması fonunda neft koksu ixracının artması struktur baxımından diqqət çəkir. Bu, enerji sektorunda məhsul çeşidinin genişlənməsi və daha spesifik bazarlara çıxış imkanlarının formalaşdığını göstərir. İdxalın daha yüksək templə azalması isə ticarət balansının qorunmasına müsbət təsir edən amil kimi çıxış edir. Belə şəraitdə nisbətən kiçik paya malik məhsulların belə artım dinamikası ümumi ixracın dayanıqlılığı baxımından əlavə əhəmiyyət qazanır.
Qlobal enerji keçidi və dekarbonizasiya siyasətləri fonunda neft koksunun uzunmüddətli perspektivdə rolu müəyyən transformasiyaya məruz qala bilər. Lakin hazırkı mərhələdə sənaye istehsalının struktur xüsusiyyətləri bu məhsula sabit tələbatı qoruyur. Bu isə o deməkdir ki, neft emalı sektorunda texnoloji modernləşmə davam etdikcə, Azərbaycan üçün neft koksu kimi yan məhsullar əlavə gəlir mənbəyi kimi əhəmiyyətini saxlayacaq.
Mövcud göstəricilər göstərir ki, ixrac strukturunda baş verən dəyişikliklər yalnız həcm artımı ilə deyil, həm də dəyər zəncirinin dərinləşdirilməsi ilə xarakterizə olunur. Bu isə enerji sektorunda daha səmərəli və çoxşaxəli iqtisadi modelin formalaşdığını göstərən mühüm indikatorlardan biri kimi çıxış edir.
AzNews.az