"ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəfindən NATO-dan çıxış barədə səsləndirilən açıqlamalar ilk baxışdan təhlükəsizlik və strateji qərar kimi görünsə də, əslində həm siyasi təzyiq, həm də diplomatik mesaj elementləri ilə zənginləşdirilmiş bir siyasətin hissəsidir. Trampın fikrincə, ABŞ uzun illər NATO üzv dövlətlərinə təhlükəsizlik zəmanəti verib, lakin bəzi hallarda digər ölkələr bu əməkdaşlığı qarşılıqlı şəkildə təmin etməyib. Bu baxış onun açıqlamalarında ABŞ-nin yükünü azaltmaq və digər üzv dövlətləri daha çox maliyyə və hərbi öhdəlik götürməyə vadar etmək məqsədini göstərir. Trampın NATO-dan çıxış ssenarisi əslində ikiqat funksiyaya malik ola bilər. Bir tərəfdən, bu, ciddi bir təhlükəsizlik qərarının siqnalını verir ki, digər üzv dövlətlər ABŞ-nin mövqeyini ciddiyə alsın. Digər tərəfdən isə bu, ABŞ daxilində və xaricində nüfuz siyasəti üçün istifadə olunan bir təzyiq vasitəsidir. Yəni düşünürəm ki, NATO-dan çıxmaq hədəsi birbaşa məqsəd deyil, əsas məqsəd alyans üzərində təzyiqi artırmaqdır".
Bu fikirləri Aznews.az-a açıqlamasında siyasi şərhçi Rəşad Bayramov deyib.
Qeyd edək ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp ölkəsinin NATO ilə bağlı mövqeyinə yenidən baxa biləcəyinə dair açıqlama verib. O bildirib ki, ABŞ uzun illər müttəfiqlərinə təhlükəsizlik dəstəyi göstərsə də, bəzi hallarda qarşılıqlı münasibətlərin yetərli səviyyədə olmadığını düşünür. ABŞ lideri NATO üzv ölkələrinin müdafiə xərclərinə daha çox töhfə verməli olduğunu vurğulayıb və bu istiqamətdə dəfələrlə tənqidi mövqe sərgiləyib. Onun fikrincə, mövcud vəziyyət ABŞ üçün əlavə yük yaradır və bu balansın dəyişdirilməsi zəruridir. Bununla belə, ekspertlər qeyd edirlər ki, ABŞ-nin NATO-dan çıxması məsələsi hüquqi və siyasi baxımdan mürəkkəb prosesdir. Bu kimi qərarların reallaşması üçün ABŞ Konqresi ilə razılaşma tələb oluna bilər və məsələ təkcə prezidentin qərarı ilə həll olunmaya bilər.
Siyasi şərhçi qeyd edib ki, ABŞ-nin NATO-dan çıxması ehtimalı bir sıra strateji və praktiki nəticələrə yol aça bilər.
"Birincisi, transatlantik təhlükəsizlik sistemi ciddi şəkildə zəifləyər. NATO uzun illər Avropa və Şimali Amerika arasında hərbi və siyasi təhlükəsizlik körpüsü rolunu oynayıb. ABŞ-nin çıxması alyansın müdafiə qabiliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salar, xüsusilə də nüvə və hərbi dəstək imkanları baxımından. Bu isə digər üzv dövlətləri, xüsusilə Baltikyanı və Şərqi Avropa ölkələrini öz milli müdafiələrini gücləndirməyə vadar edər və regional gərginliyi artırar. İkincisi, ABŞ-nin çıxışı qlobal geosiyasi balansda ciddi dəyişikliklər yaradar. NATO yalnız Avropa inteqrasiyasının deyil, həm də ABŞ-nin qlobal liderliyinin təməl daşı olub. Bu alyansın zəifləməsi Rusiya və Çin kimi aktorlar üçün strateji fürsətlər yaradaraq qlobal nüfuz balansını dəyişdirə bilər. Moskva və Pekin regionlarda daha sərbəst hərəkət edə bilər ki, bu da ABŞ-nin uzunmüddətli geosiyasi üstünlüyünü zəiflədə bilər. Həmçinin, NATO-dan çıxış Avropa ilə ABŞ arasında diplomatik münasibətlərin gərginləşməsinə səbəb olar. Alyans üzvləri uzun illər ərzində bir-birinə qarşı öhdəliklər götürüblər, müdafiə planlarını və resurslarını ABŞ-nin iştirakı ilə optimallaşdırıblar. Bu strukturun pozulması yalnız hərbi deyil, həm də iqtisadi və siyasi sahədə sabitliyi risk altına atar. Son olaraq, Trampın açıqlamaları ABŞ daxilindəki daxili siyasət və seçki strategiyası kontekstində də qiymətləndirilə bilər. NATO-dan çıxmaq hədəsi onun seçici bazasına “ABŞ-nin maraqları birinci yerdədir” mesajı verir və eyni zamanda digər NATO üzv ölkələrinə təzyiq aləti kimi xidmət edir. Bu baxımdan, bu addım həm daxili, həm də xarici siyasət alətinə çevrilir. Əgər ABŞ həqiqətən NATO-dan çıxarsa, bu, yalnız Avropanın deyil, qlobal təhlükəsizlik sisteminin strukturunu da əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirər və uzunmüddətli geosiyasi nəticələrə yol aça bilər. Bundan itirən isə elə ABŞ-nin özü də olar. Odur ki, mən Trampın belə bir qərar verəcəyini ehtimal etmirəm".
Rəfiqə Namazəliyeva,
AzNews.az