2026-cı ilin ilk iki ayında Azərbaycanda 5 min ton əhəng istehsal edilməsi və bu göstəricinin illik müqayisədə 11,1 faiz artması sektor üzrə qısamüddətli aktivliyin bərpa olunduğunu göstərir. Bununla yanaşı, 2025-ci ildə ümumi istehsalın 47 faiz azalaraq 21,6 min tona düşməsi fonunda hazır məhsul ehtiyatlarının 4,4 min ton səviyyəsində qalması bazarda həm dalğalanma, həm də struktur dəyişikliklərinin mövcudluğuna işarə edir.
Əhəng istehsalı tikinti, metallurgiya, kənd təsərrüfatı və kimya sənayesi üçün baza xammallarından biri kimi çıxış edir və onun dinamikası bir qayda olaraq iqtisadi aktivliyin real sektor göstəriciləri ilə paralel hərəkət edir. Qlobal bazarda bu məhsulun istehsalı əsasən tikinti sektorunun dövriyyəsindən asılıdır. Dünya Bankı və sənaye hesabatlarına əsasən, inkişaf edən ölkələrdə tikinti sektorunun 1 faiz artımı əhəng və sement kimi materiallara tələbi orta hesabla 0,7-0,9 faiz artırır. Bu baxımdan Azərbaycanda cari ilin əvvəlində qeydə alınan artım tikinti və infrastruktur layihələrinin yenidən aktiv fazaya keçməsi ilə əlaqələndirilə bilər.
2025-ci ildə istehsalın kəskin azalması isə daha geniş kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Qlobal miqyasda enerji qiymətlərində dalğalanmalar, istehsal xərclərinin artması və logistika zəncirində dəyişikliklər tikinti materialları bazarına təsirsiz ötüşməyib. Əhəng istehsalı enerji tutumlu proses olduğu üçün xüsusilə qaz və elektrik enerjisinin maya dəyərindəki dəyişikliklər bu sahədə istehsal qərarlarına birbaşa təsir göstərir. Avropa İttifaqı ölkələrində 2022-2024-cü illərdə enerji xərclərinin artması nəticəsində bəzi əhəng və sement zavodlarının istehsalı müvəqqəti azaltdığı müşahidə olunub ki, bu tendensiya region ölkələrinə də dolayı təsir edib.
Azərbaycan bazarında istehsalın azalması ilə yanaşı ehtiyatların formalaşması tələb və təklif arasında müvəqqəti disbalansın mövcudluğunu göstərir. 4,4 min ton hazır məhsul ehtiyatı istehsalçıların bazar tələbinə uyğunlaşma mərhələsində olduğunu göstərməklə yanaşı, daxili bazarda istehlakın sabit, lakin qeyri-bərabər paylandığını da ehtimal etməyə əsas verir. Bu hal xüsusilə mövsümi tikinti aktivliyi ilə izah oluna bilər, çünki qış aylarında tikinti işlərinin nisbətən zəifləməsi materiallara tələbi azaldır və ehtiyatların artmasına səbəb olur.
Digər tərəfdən, əhəng istehsalı yalnız tikinti ilə məhdudlaşmır. Metallurgiyada filizlərin emalı, kənd təsərrüfatında torpaq münbitliyinin artırılması və su təmizləmə proseslərində geniş istifadə olunması bu məhsulun strateji əhəmiyyətini artırır. Qlobal səviyyədə əhəng bazarının həcmi 2024-cü ildə təxminən 45 milyard ABŞ dolları səviyyəsində qiymətləndirilir və illik orta artım tempi 3-4 faiz civarındadır. Bu isə göstərir ki, məhsula olan tələb uzunmüddətli perspektivdə sabit olaraq qalır və iqtisadi dövrlərdən asılı olaraq qısamüddətli dalğalanmalar müşahidə olunur.
Azərbaycanda müşahidə olunan son dinamika da məhz bu qlobal tendensiyalarla uyğunluq təşkil edir. İlin əvvəlində artımın qeydə alınması, əvvəlki ildəki azalmanın isə daha çox xarici və daxili amillərin kombinasiyası ilə izah olunması sektorun çevik uyğunlaşma qabiliyyətinə malik olduğunu göstərir. İnfrastruktur layihələrinin mərhələli icrası, sənaye parklarında istehsalın genişlənməsi və kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın artırılmasına yönələn tədbirlər əhəngə olan daxili tələbin sabit qalmasını təmin edən əsas faktorlar kimi çıxış edir.
Beləliklə, mövcud statistik göstəricilər sektorda kəskin riskdən çox, dövri xarakterli dəyişkənliyi əks etdirir. Qlobal enerji və tikinti bazarındakı tendensiyalar, eləcə də daxili iqtisadi aktivliyin səviyyəsi nəzərə alındıqda, əhəng istehsalında orta müddətli sabitləşmə və mərhələli artımın davam etməsi iqtisadi əsaslarla izah olunan nəticə kimi formalaşır.
AzNews.az