2025-ci ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycanın meşə fındığı ixracı həm həcm, həm də dəyər baxımından əhəmiyyətli artım nümayiş etdirib. İki ay ərzində 4 min 569 ton məhsul ixrac olunaraq 57,6 milyon ABŞ dolları gəlir əldə edilib ki, bu da illik müqayisədə həcm üzrə 12,9 faiz, dəyər üzrə isə iki dəfəyə yaxın artım deməkdir. Bu məhsulun ümumi ixrac gəlirlərində 1,5 faiz paya malik olması fonunda ümumi ixracın azalması diqqət çəkən paralel tendensiya kimi formalaşır.
Qlobal fındıq bazarında son illər müşahidə olunan qiymət artımı və sabit tələbat Azərbaycan üçün əlverişli ixrac mühiti yaradır. Dünyada fındıq istehsalının böyük hissəsi Türkiyənin payına düşsə də, alternativ təchizatçı ölkələrə maraq xüsusilə Avropa və Asiya bazarlarında artır. İqlim dəyişiklikləri, məhsuldarlıq riskləri və təchizat zəncirindəki qeyri-müəyyənliklər iri alıcıları daha çox şaxələndirilmiş mənbələrə yönəldir. Bu kontekstdə Azərbaycanın istehsal potensialı və coğrafi mövqeyi ölkəni rəqabətədavamlı ixracatçı kimi önə çıxarır.
İxrac dəyərinin həcmdən daha sürətli artması bazarda qiymət faktorunun gücləndiyini göstərir. Bu dinamika yalnız məhsul həcminin genişlənməsi ilə deyil, həm də keyfiyyət göstəricilərinin yaxşılaşması və bazarların daha yüksək qiymətli seqmentlərinə çıxışla izah oluna bilər. Xüsusilə Avropa İttifaqı ölkələrində qida təhlükəsizliyi standartlarının yüksək olması, sertifikatlaşdırılmış məhsullara üstünlük verilməsi Azərbaycan istehsalçıları üçün əlavə dəyər yaradan amillərdən biridir.
Eyni dövrdə Azərbaycanın ümumi ixracında azalma qeydə alınsa da, qeyri-neft sektorunda belə artımlar struktur transformasiyanın davam etdiyini göstərir. Enerji qiymətlərində dalğalanmaların ixrac gəlirlərinə təsiri fonunda kənd təsərrüfatı məhsullarının, xüsusilə də yüksək marjalı məhsulların rolu daha qabarıq görünür. Fındıq kimi məhsulların ixracdakı payının artması, iqtisadiyyatın daha balanslı modelə keçidinin praktiki indikatorlarından biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Bununla yanaşı, ixracın davamlı artımı yalnız mövsümi göstəricilərlə məhdudlaşmır. Qlobal bazarda rəqabət gücləndikcə məhsuldarlığın artırılması, emal sənayesinin inkişafı və logistika imkanlarının genişləndirilməsi daha vacib hala gəlir. Xammal şəklində ixracdan əlavə, dəyər zəncirinin daha yuxarı mərhələlərinə keçid, yəni qablaşdırılmış və brendləşdirilmiş məhsulların payının artırılması gələcək dövrdə ixrac gəlirlərinin daha stabil artımını təmin edə bilər.
Digər tərəfdən, beynəlxalq bazarlarda qiymət dəyişkənliyi və iqlim faktorları kimi risklər də nəzərə alınmalıdır. Fındıq istehsalında məhsuldarlıq birbaşa hava şəraitindən asılı olduğuna görə, aqrar texnologiyaların tətbiqi və risklərin idarə olunması mexanizmləri strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətdə həyata keçirilən tədbirlər ixracın dayanıqlığını gücləndirən əsas elementlərdən biri kimi çıxış edir.
Formalaşan mənzərə göstərir ki, Azərbaycanın meşə fındığı ixracındakı artım qlobal bazar tendensiyaları ilə üst-üstə düşür və ölkənin qeyri-neft sektorunda mövqelərinin gücləndiyini əks etdirir. Bu dinamika, həm daxili istehsalın inkişafı, həm də xarici bazarlara inteqrasiyanın dərinləşməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
AzNews.az