2026-cı ilin yanvar ayında Türkiyə üzərindən Suriyaya 105,4 milyon kubmetr Azərbaycan qazının tədarük edilməsi regionda enerji əməkdaşlığının yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Bu həcm Türkiyənin ümumi qaz ixracının yarıdan çoxunu təşkil etməklə yanaşı, Azərbaycanın qaz ixrac coğrafiyasının genişləndiyini və yeni bazarlara çıxış imkanlarının reallaşdığını ortaya qoyur. Paralel olaraq, Azərbaycanın ümumi qaz ixracında həcm artsa da, dəyərin azalması qlobal enerji bazarındakı qiymət dəyişkənliyinin təsirini əks etdirir.
Enerji bazarlarında son illər müşahidə olunan əsas tendensiyalardan biri təchizat marşrutlarının şaxələndirilməsi və regional enerji əməkdaşlığının gücləndirilməsidir. Azərbaycanın Türkiyə üzərindən Suriyaya qaz ixracı bu kontekstdə strateji əhəmiyyət daşıyır. Türkiyə artıq yalnız istehlakçı deyil, həm də tranzit və ixrac mərkəzi funksiyasını genişləndirərək regionda enerji habı rolunu möhkəmləndirir. Bu model qlobal miqyasda da müşahidə olunur, çünki enerji təhlükəsizliyi məsələləri ölkələri daha çevik və çoxşaxəli təchizat strategiyalarına yönəldir.
Suriyanın enerji infrastrukturunun bərpası ehtiyacı bu əməkdaşlığın iqtisadi əsasını təşkil edir. Elektrik istehsalı üçün təbii qazdan istifadə planı, xüsusilə Hələb və Homs kimi sənaye mərkəzlərində enerji təminatının bərpasına yönəlib. 1 200-1 300 meqavatlıq elektrik istehsalı potensialı yalnız enerji sektorunun deyil, eyni zamanda sənaye və sosial infrastrukturun bərpasına da təsir göstərə bilər. Bu isə regionda iqtisadi aktivliyin artmasına və enerji tələbatının daha stabil şəkildə formalaşmasına şərait yaradır.
Azərbaycan üçün bu layihə ixrac bazarlarının diversifikasiyası baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Ənənəvi Avropa və regional bazarlarla yanaşı, yeni istiqamətlərə çıxış qaz ixracının davamlılığını artırır və geoiqtisadi mövqeni gücləndirir. Eyni zamanda, ixracın həcminin artmasına baxmayaraq dəyərin azalması qlobal qaz qiymətlərindəki korreksiyalarla bağlıdır. 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dəyərin 17,1 faiz azalması bazarda təklifin artması və qiymətlərin sabitləşməsi tendensiyasını göstərir.
Türkiyənin qaz idxalında LNG və boru kəməri qazı arasında balansın qorunması da diqqət çəkən məqamdır. Yanvar ayında idxalın təxminən yarısının LNG hesabına formalaşması qlobal qaz bazarının çevikliyini və alternativ mənbələrin rolunu göstərir. Bu struktur Türkiyəyə həm daxili tələbatı ödəmək, həm də tranzit və ixrac imkanlarını genişləndirmək baxımından əlavə üstünlüklər yaradır. Azərbaycanın bu sistemdə əsas təchizatçılardan biri kimi mövqeyini qoruması isə regional enerji əməkdaşlığının davamlılığını təmin edir.
Qlobal enerji bazarlarında müşahidə olunan digər tendensiya isə siyasi və iqtisadi faktorların enerji ticarətinə artan təsiridir. Yeni marşrutların açılması və əməkdaşlıqların genişlənməsi yalnız iqtisadi deyil, həm də geosiyasi balansın formalaşmasına təsir edir. Azərbaycan qazının Türkiyə üzərindən Suriyaya çatdırılması bu baxımdan regional inteqrasiyanın və qarşılıqlı asılılığın artdığını göstərir.
Formalaşan ümumi mənzərə göstərir ki, Azərbaycan qazının yeni bazarlara çıxışı enerji ixracının strukturunu daha çevik və dayanıqlı edir. Bu dinamika həm regional enerji təhlükəsizliyinin güclənməsinə, həm də Azərbaycanın beynəlxalq enerji bazarındakı rolunun daha da möhkəmlənməsinə töhfə verir.
AzNews.az