Azərbaycanın nar ixracı ilin ilk iki ayında həm həcm, həm də dəyər baxımından azalma nümayiş etdirib. 2026-cı ilin yanvar-fevral aylarında 3 min 132 ton məhsul ixrac olunaraq 2,68 milyon dollar gəlir əldə edilib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə nəzərəçarpacaq geriləmə deməkdir. Paralel olaraq, ümumi xarici ticarət dövriyyəsində də həm ixrac, həm də idxal üzrə azalma müşahidə olunur ki, bu fon kənd təsərrüfatı məhsullarının xarici bazarlardakı mövqeyinin yenidən qiymətləndirilməsini aktuallaşdırır.
Nar Azərbaycanın ənənəvi ixrac məhsullarından biri kimi uzun müddətdir regional bazarlarda tanınır və xüsusilə Rusiya, Yaxın Şərq və müəyyən Avropa ölkələrində mövsümi tələbat formalaşdırır. Lakin son illərdə qlobal aqrar bazarlarda rəqabətin güclənməsi bu məhsulun ixrac dinamikasına birbaşa təsir göstərir. Türkiyə, İran və Hindistan kimi iri istehsalçı ölkələr daha geniş istehsal həcmi və logistika üstünlükləri ilə bazarda qiymət və təklif balansını müəyyən edən əsas oyunçulara çevrilib. Bu isə Azərbaycan məhsulunun qiymət baxımından rəqabət qabiliyyətinə təzyiq yaradır.
Azalmanın səbəbləri yalnız xarici faktorlarla məhdudlaşmır. Mövsümi amillər, məhsuldarlıq səviyyəsində dəyişikliklər və saxlanma-logistika zəncirindəki xərclər də ixrac həcminə təsir edən əsas elementlər sırasındadır. Xüsusilə yanvar-fevral ayları üçün nar ixracının azalması qismən təbii sayılır, çünki məhsulun əsas yığım mövsümü payız aylarına təsadüf edir və sonrakı dövrdə saxlanma imkanları ixrac potensialını müəyyən edir. Bu kontekstdə müasir soyuducu anbar infrastrukturu və emal sənayesinin inkişaf səviyyəsi kritik rol oynayır.
Digər tərəfdən, qlobal ticarətdə müşahidə olunan ümumi yavaşlama və idxalçı ölkələrdə istehlak strukturunun dəyişməsi də kənd təsərrüfatı məhsullarına olan tələbatın strukturunu yenidən formalaşdırır. Xüsusilə enerji qiymətlərində dalğalanmalar və nəqliyyat xərclərinin dəyişkənliyi kənd təsərrüfatı ixracatçılarının marjalarını daraldır. Azərbaycanın ümumi ixracının 23,1 faiz azalması fonunda nar kimi qeyri-neft məhsullarının da bu tendensiyadan kənarda qalmaması təbii iqtisadi nəticə kimi qiymətləndirilə bilər.
Bununla belə, qeyri-neft ixracının şaxələndirilməsi siyasəti çərçivəsində nar və digər aqrar məhsullar strateji əhəmiyyətini qoruyur. Son illərdə brendinq, coğrafi göstəricilərin təşviqi və aqropark modelinin genişləndirilməsi kimi addımlar məhsulun keyfiyyət və tanınma səviyyəsini artırmağa yönəlib. Xüsusilə “Azərbaycan narı”nın beynəlxalq bazarlarda fərqli keyfiyyət göstəricisi kimi mövqeləndirilməsi uzunmüddətli perspektivdə ixracın sabitliyini təmin edə biləcək amillərdən hesab olunur.
Mövcud dinamika göstərir ki, qısa müddətli azalmalar daha çox bazar və mövsümi faktorların təsiri ilə formalaşır, lakin orta və uzun müddətdə rəqabət üstünlüyü daha çox texnologiya, logistika və bazar diversifikasiyasına bağlı olacaq. Aqrar ixracın davamlı artımı üçün yalnız istehsal həcminin artırılması deyil, eyni zamanda dəyər zəncirinin genişləndirilməsi, yəni emal olunmuş məhsulların payının artırılması da vacib istiqamət kimi önə çıxır.
AzNews.az