Bu ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycanda istehlak bazarının ümumi həcminin 13 milyard manata çatması və illik müqayisədə 4,6 faiz artım qeydə alınması daxili tələbin sabit genişlənmə mərhələsində olduğunu göstərir. Ümumi dövriyyədə pərakəndə ticarətin 77,4 faiz paya malik olması istehlak strukturunun əsasən mallar üzərində qurulduğunu, xidmət və ictimai iaşə sektorlarının isə daha məhdud, lakin artan rol oynadığını təsdiqləyir. Qeyri-dövlət sektorunun dominantlığı və fərdi sahibkarların yüksək payı isə bazarın sahibkarlıq əsaslı inkişaf etdiyini göstərən əsas indikatorlardan biridir.
İstehlak bazarındakı artımın arxasında bir neçə fundamental amil dayanır. İlk növbədə, əhalinin gəlir səviyyəsinin sabit qalması və əmək bazarında aktivliyin qorunması istehlak xərclərini dəstəkləyən əsas faktorlardır. Orta aylıq istehlak xərclərinin 634,9 manata yüksəlməsi və nominal artımın 57,3 manat təşkil etməsi alıcılıq qabiliyyətində müəyyən genişlənmənin baş verdiyini göstərir. Qlobal təcrübədə də müşahidə olunur ki, iqtisadi sabitlik dövrlərində istehlak xərcləri daha çox planlı və strukturlaşdırılmış şəkildə artır.
Struktur baxımından pərakəndə ticarətin üstün mövqedə qalması inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlara xas xüsusiyyətdir. İnkişaf etmiş ölkələrdə xidmət sektorunun payı daha yüksək olsa da, keçid mərhələsində olan bazarlarda mallara yönəlmiş istehlak daha dominant olur. Azərbaycanda xidmət sektorunun payının 19,4 faizə çatması isə bu strukturun tədricən dəyişdiyini göstərir. Bu dəyişiklik urbanizasiya, rəqəmsal xidmətlərin yayılması və istehlakçı davranışlarının transformasiyası ilə bağlıdır.
Qeyri-dövlət sektorunun 12,4 milyard manatlıq dövriyyə ilə bazarın əsas hissəsini formalaşdırması iqtisadiyyatın liberallaşma və sahibkarlıq mühitinin inkişafı baxımından mühüm göstəricidir. Fərdi sahibkarların 44,5 faiz paya malik olması isə kiçik və orta biznesin iqtisadi aktivlikdə aparıcı rol oynadığını təsdiqləyir. Bu model bir tərəfdən bazarda rəqabəti artırır, digər tərəfdən isə məşğulluğun genişlənməsinə və regional iqtisadi balansın qorunmasına töhfə verir.
İstehlak bazarının genişlənməsi qlobal iqtisadi meyillərlə də uyğunluq təşkil edir. Beynəlxalq Valyuta Fondunun məlumatlarına görə, son illərdə inkişaf etməkdə olan ölkələrdə daxili istehlak iqtisadi artımın əsas drayverlərindən biri kimi çıxış edir. Azərbaycanda da bu tendensiya müşahidə olunur və qeyri-neft sektorunun inkişafında daxili bazarın rolu getdikcə artır. Xüsusilə xidmət və ictimai iaşə sektorlarının payında artım uzunmüddətli struktur dəyişikliklərinin ilkin mərhələsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Eyni zamanda, istehlakın artımı yalnız iqtisadi genişlənmə deyil, həm də keyfiyyət transformasiyası ilə müşayiət olunur. İstehlakçılar daha çox çeşid, daha yüksək keyfiyyət və xidmət səviyyəsi tələb etdikcə bazar iştirakçıları da bu tələblərə uyğunlaşmağa məcbur olur. Bu isə rəqabət mühitinin güclənməsinə və ümumi iqtisadi effektivliyin artmasına gətirib çıxarır.
Mövcud göstəricilər Azərbaycanın istehlak bazarının dayanıqlı və balanslı inkişaf etdiyini göstərir. Malların dominantlığı qorunsa da, xidmət sektorunun payının artması iqtisadi strukturun daha çevik modelə keçdiyini göstərir. Bu dinamika daxili tələbin sabitliyini təmin etməklə yanaşı, qeyri-neft iqtisadiyyatının uzunmüddətli inkişafı üçün də mühüm zəmin yaradır.
AzNews.az