İlin ilk iki ayında Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı ölkələri arasında ticarət dövriyyəsində əhəmiyyətli azalma qeydə alınıb. Rəsmi məlumatlara görə, ümumi dövriyyə 30,6 faiz azalaraq 2,8 milyard ABŞ dollarına düşüb. Bu azalma həm ixracda, həm də idxalda müşahidə olunur: ixrac 31,7 faiz, idxal isə 22,8 faiz geriləyib. Bununla belə, Aİ ölkələri Azərbaycanın ümumi ixracında 66,2 faiz payla əsas tərəfdaş olaraq qalır ki, bu da qarşılıqlı iqtisadi əlaqələrin struktur əhəmiyyətini qoruduğunu göstərir.
Ticarət dövriyyəsindəki azalma ilk növbədə enerji bazarındakı dəyişkənliklə əlaqələndirilir. Azərbaycanın Aİ-yə ixracının əsas hissəsini enerji resursları təşkil etdiyindən, qlobal enerji qiymətlərindəki dalğalanmalar və ötən ilin yüksək baza effekti cari ilin göstəricilərinə birbaşa təsir edir. 2025-ci ilin eyni dövründə daha yüksək qiymət və həcmlər fonunda formalaşan göstəricilər bu il müqayisədə azalma kimi əks olunur. Bu, daha çox qiymət amili ilə bağlı texniki korrektə kimi qiymətləndirilə bilər.
Ayrı-ayrı ölkələr üzrə dinamika isə daha detallı mənzərə yaradır. İtaliya ilə ticarət həcminin azalmasına baxmayaraq, bu ölkə Azərbaycanın Aİ daxilində əsas ticarət tərəfdaşı olaraq qalır. Bu, xüsusilə enerji ixracının istiqaməti baxımından sabit əlaqələrin mövcudluğunu göstərir. Rumıniya və Bolqarıstan kimi ölkələrlə də ixracın yüksək payı Azərbaycanın region üzrə enerji və xammal təchizatçısı rolunu qoruduğunu təsdiqləyir. Portuqaliya ilə ticarətdə artımın qeydə alınması isə daha spesifik və diversifikasiya istiqamətində yaranan imkanlara işarə edir.
Çexiya ilə ticarət dövriyyəsində kəskin azalma isə göstərir ki, bəzi bazarlarda tələb və ya müqavilə həcmlərində daha ciddi dəyişikliklər baş verib. Bu tip fərqlər Aİ daxilində vahid bazar olsa da, ayrı-ayrı ölkələrin enerji tələbi, sənaye strukturu və idxal strategiyalarının fərqli olması ilə izah olunur.
İdxalın azalması isə daxili iqtisadi aktivlik və investisiya axınları ilə bağlı siqnal kimi qiymətləndirilə bilər. Avropa İttifaqından idxal əsasən texnologiya, avadanlıq və yüksək əlavə dəyərli məhsullardan ibarət olduğundan, bu sahədəki azalma müəyyən layihələrin vaxt baxımından yerdəyişməsi və ya daha ehtiyatlı investisiya davranışı ilə əlaqəli ola bilər.
Bununla yanaşı, ümumi mənzərə göstərir ki, Aİ ilə ticarət əlaqələri həcmi azalsa da, struktur baxımından sabit qalır. Azərbaycanın ixracında Aİ-nin yüksək payı enerji tərəfdaşlığının davamlı olduğunu göstərir, lakin eyni zamanda bu asılılıq ixrac strukturunun daha da şaxələndirilməsi zərurətini gündəmdə saxlayır.
Mövcud tendensiyalar yaxın dövrdə Azərbaycan ilə Aİ arasında ticarət əlaqələrinin daha çox keyfiyyət və diversifikasiya üzərində qurulacağını göstərir. Enerji sektorunda mövcud əməkdaşlıq qorunmaqla yanaşı, qeyri-neft məhsullarının ixracının artırılması və texnoloji idxalın optimallaşdırılması ticarət balansının daha dayanıqlı formalaşmasına imkan yarada bilər.
İlin ilk iki ayında Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı ölkələri arasında ticarət dövriyyəsində əhəmiyyətli azalma qeydə alınıb. Rəsmi məlumatlara görə, ümumi dövriyyə 30,6 faiz azalaraq 2,8 milyard ABŞ dollarına düşüb. Bu azalma həm ixracda, həm də idxalda müşahidə olunur: ixrac 31,7 faiz, idxal isə 22,8 faiz geriləyib. Bununla belə, Aİ ölkələri Azərbaycanın ümumi ixracında 66,2 faiz payla əsas tərəfdaş olaraq qalır ki, bu da qarşılıqlı iqtisadi əlaqələrin struktur əhəmiyyətini qoruduğunu göstərir.
Ticarət dövriyyəsindəki azalma ilk növbədə enerji bazarındakı dəyişkənliklə əlaqələndirilir. Azərbaycanın Aİ-yə ixracının əsas hissəsini enerji resursları təşkil etdiyindən, qlobal enerji qiymətlərindəki dalğalanmalar və ötən ilin yüksək baza effekti cari ilin göstəricilərinə birbaşa təsir edir. 2025-ci ilin eyni dövründə daha yüksək qiymət və həcmlər fonunda formalaşan göstəricilər bu il müqayisədə azalma kimi əks olunur. Bu, daha çox qiymət amili ilə bağlı texniki korrektə kimi qiymətləndirilə bilər.
Ayrı-ayrı ölkələr üzrə dinamika isə daha detallı mənzərə yaradır. İtaliya ilə ticarət həcminin azalmasına baxmayaraq, bu ölkə Azərbaycanın Aİ daxilində əsas ticarət tərəfdaşı olaraq qalır. Bu, xüsusilə enerji ixracının istiqaməti baxımından sabit əlaqələrin mövcudluğunu göstərir. Rumıniya və Bolqarıstan kimi ölkələrlə də ixracın yüksək payı Azərbaycanın region üzrə enerji və xammal təchizatçısı rolunu qoruduğunu təsdiqləyir. Portuqaliya ilə ticarətdə artımın qeydə alınması isə daha spesifik və diversifikasiya istiqamətində yaranan imkanlara işarə edir.
Çexiya ilə ticarət dövriyyəsində kəskin azalma isə göstərir ki, bəzi bazarlarda tələb və ya müqavilə həcmlərində daha ciddi dəyişikliklər baş verib. Bu tip fərqlər Aİ daxilində vahid bazar olsa da, ayrı-ayrı ölkələrin enerji tələbi, sənaye strukturu və idxal strategiyalarının fərqli olması ilə izah olunur.
İdxalın azalması isə daxili iqtisadi aktivlik və investisiya axınları ilə bağlı siqnal kimi qiymətləndirilə bilər. Avropa İttifaqından idxal əsasən texnologiya, avadanlıq və yüksək əlavə dəyərli məhsullardan ibarət olduğundan, bu sahədəki azalma müəyyən layihələrin vaxt baxımından yerdəyişməsi və ya daha ehtiyatlı investisiya davranışı ilə əlaqəli ola bilər.
Bununla yanaşı, ümumi mənzərə göstərir ki, Aİ ilə ticarət əlaqələri həcmi azalsa da, struktur baxımından sabit qalır. Azərbaycanın ixracında Aİ-nin yüksək payı enerji tərəfdaşlığının davamlı olduğunu göstərir, lakin eyni zamanda bu asılılıq ixrac strukturunun daha da şaxələndirilməsi zərurətini gündəmdə saxlayır.
Mövcud tendensiyalar yaxın dövrdə Azərbaycan ilə Aİ arasında ticarət əlaqələrinin daha çox keyfiyyət və diversifikasiya üzərində qurulacağını göstərir. Enerji sektorunda mövcud əməkdaşlıq qorunmaqla yanaşı, qeyri-neft məhsullarının ixracının artırılması və texnoloji idxalın optimallaşdırılması ticarət balansının daha dayanıqlı formalaşmasına imkan yarada bilər.
AzNews.az