Azərbaycanda aqrar sığorta sahəsində müəyyən irəliləyişlər qeydə alınsa da, mövcud potensialdan istifadə hələ də məhdud olaraq qalır. Rəsmi məlumatlara əsasən, ölkədə 4,8 milyon hektar kənd təsərrüfatı təyinatlı torpağın cəmi 20-25 faizi sığortalanıb. Daha diqqətçəkən məqam isə heyvandarlıq sektorundadır: 8,1 milyon baş ev heyvanının yalnız 0,1 faizi sığorta ilə əhatə olunub. Bu göstəricilər aqrar sektorda risklərin böyük hissəsinin hələ də qorunmasız qaldığını göstərir.
Bu vəziyyət ilk növbədə aqrar sığorta mexanizmlərinin institusional və davranış yönümlü məhdudiyyətləri ilə izah olunur. Fermerlər arasında sığortaya marağın aşağı olması və maarifləndirmənin yetərli səviyyədə olmaması əsas faktor kimi önə çıxır. Qlobal təcrübə göstərir ki, aqrar sığorta yalnız maliyyə aləti deyil, eyni zamanda risk idarəetmə mədəniyyətinin tərkib hissəsidir. Bu mədəniyyət formalaşmadıqda, fermerlər sığortanı əlavə xərc kimi qəbul edir və yalnız zərər baş verdikdən sonra onun əhəmiyyətini dərk edirlər.
Digər mühüm məsələ zərərin qiymətləndirilməsi mexanizmlərinin mürəkkəbliyidir. Aqrar sahədə itkilərin səbəblərinin dəqiq müəyyən edilməsi çətin olduğundan, sığorta hadisələrinin obyektiv qiymətləndirilməsi xüsusi ekspertiza tələb edir. Bu isə həm texniki resursların, həm də ixtisaslı kadrların çatışmazlığı fonunda sistemin effektivliyini məhdudlaşdırır. Xüsusilə regionlarda mütəxəssis çatışmazlığı proseslərin operativliyinə və etibarlılığına təsir edir.
Bitkiçilikdə müəyyən sahələr üzrə sığortanın daha geniş yayılması da təsadüfi deyil. Taxılçılıq və pambıqçılıq kimi ənənəvi sahələrdə risklərin qiymətləndirilməsi və məhsuldarlıq göstəricilərinin ölçülməsi daha sistemlidir. Bu isə sığorta mexanizmlərinin tətbiqini asanlaşdırır. Digər sahələrdə isə standartlaşma və uçot sistemlərinin zəifliyi sığortanın genişlənməsinə mane olur.
Heyvandarlıq sektorunda vəziyyət daha mürəkkəbdir. Sığorta üçün tələb olunan şərtlər, o cümlədən heyvanların qeydiyyatı, identifikasiyası və saxlanma standartları hər təsərrüfatda təmin olunmur. Bu isə sığorta şirkətləri üçün risklərin qiymətləndirilməsini çətinləşdirir və nəticədə sığorta əhatəsinin aşağı səviyyədə qalmasına səbəb olur.
İqlim dəyişiklikləri fonunda aqrar sığortanın əhəmiyyəti daha da artır. Son illərdə quraqlıq, sel və digər təbii hadisələrin intensivləşməsi kənd təsərrüfatında riskləri artırır. Bu şəraitdə sığorta mexanizmlərinin genişləndirilməsi yalnız fərdi təsərrüfatların deyil, bütövlükdə ərzaq təhlükəsizliyinin qorunması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Mövcud dinamika göstərir ki, aqrar sığortanın inkişafı üçün əsas istiqamətlər maarifləndirmənin gücləndirilməsi, rəqəmsal uçot sistemlərinin genişləndirilməsi və ekspert potensialının artırılması olacaq. Eyni zamanda, fermerlərin gəlirliliyinin yüksəldilməsi və aqrotexniki standartların tətbiqi sığorta bazarının genişlənməsi üçün baza rolunu oynayır. Bu amillərin paralel inkişafı aqrar sığortanın iqtisadi sistemdə daha aktiv rol oynamasına və sektorun dayanıqlılığının güclənməsinə imkan verə bilər.
AzNews.az