Bu ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycanın üzvi kimyəvi birləşmələr ixracından əldə etdiyi gəlirlər cəmi 1,52 milyon ABŞ dolları olub ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 13 dəfə azalma deməkdir. Eyni zamanda bu məhsullar üzrə idxal 7,48 milyon dollara yüksələrək artım nümayiş etdirib. Nəticədə sektor üzrə xarici ticarət balansında mənfi dinamika formalaşıb.
Üzvi kimyəvi məhsulların ixracında belə kəskin azalma adətən bir neçə əsas faktorla izah olunur. İlk növbədə, qlobal kimya bazarında qiymət dalğalanmaları və tələbin dəyişməsi bu sektorda gəlirlərə birbaşa təsir edir. Son illərdə dünya bazarında enerji qiymətlərinin dəyişkənliyi və istehsal xərclərinin artması kimya sənayesində rəqabəti daha da sərtləşdirib. Bu şəraitdə ixrac yönümlü istehsalçıların bazar payını qoruması daha çətinləşir.
Digər mühüm amil istehsal və təchizat zəncirlərində baş verən dəyişikliklərlə bağlıdır. Kimya sənayesi yüksək texnologiya və xammal təminatı tələb edən sahə olduğu üçün istehsal həcmlərində hər hansı azalma ixrac göstəricilərinə dərhal təsir edir. Azərbaycanda bu sahənin ümumi ixracdakı payının cəmi 0,04 faiz olması sektorun hələ də məhdud miqyasda fəaliyyət göstərdiyini göstərir. Bu isə onu deməyə əsas verir ki, ixracdakı dəyişikliklər daha çox həcmlərin deyil, ayrı-ayrı müqavilələrin və ya partiyaların təsiri ilə formalaşa bilər.
İdxalın artması isə daxili bazarda bu məhsullara olan tələbatın davam etdiyini göstərir. Üzvi kimyəvi birləşmələr sənaye, kənd təsərrüfatı və müxtəlif emal sahələrində geniş istifadə olunduğu üçün onların idxalında artım iqtisadi fəaliyyətin davam etdiyini əks etdirir. Xüsusilə emal sənayesində və istehsal sektorunda bu tip məhsullara olan ehtiyac idxalın sabit qalmasını təmin edir.
Qlobal səviyyədə kimya sənayesi böyük ölçüdə iri istehsalçı ölkələrin nəzarətindədir. Çin, ABŞ və Avropa ölkələri bu bazarda əsas paya sahibdir və yüksək texnoloji üstünlüklər hesabına rəqabət qabiliyyətini qoruyur. Bu fonda daha kiçik ixracatçı ölkələr üçün bazarda mövqe tutmaq əsasən ixtisaslaşma və spesifik məhsul seqmentlərinə yönəlmə ilə mümkün olur. Azərbaycanda da bu sahədə ixracın məhdud paya malik olması sektorun hələ inkişaf mərhələsində olduğunu göstərir.
Eyni zamanda, idxal və ixrac arasındakı fərqin genişlənməsi əlavə dəyər yaradan istehsalın artırılması ehtiyacını gündəmə gətirir. Kimya sənayesində xammal ixracından daha çox emal olunmuş məhsulların istehsalı iqtisadi baxımdan daha səmərəli hesab olunur. Bu istiqamətdə investisiyaların artırılması və texnoloji imkanların genişləndirilməsi uzunmüddətli perspektivdə ixrac potensialını gücləndirə bilər.
Mövcud dinamika onu göstərir ki, üzvi kimyəvi birləşmələr üzrə xarici ticarət göstəriciləri qısamüddətli dalğalanmalara həssasdır və bu sahədə sabit artım üçün daha dərin struktur inkişafı tələb olunur. İdxalın artması daxili tələbatın mövcudluğunu təsdiqləsə də, ixracın kəskin azalması sektorun rəqabət qabiliyyətinin artırılması və istehsalın diversifikasiyası məsələsini aktuallaşdırır.
Hazırkı tendensiyalar fonunda kimya sənayesində daha yüksək əlavə dəyərli məhsulların istehsalına yönəlmə, texnoloji modernləşmə və ixrac bazarlarının şaxələndirilməsi sektorun gələcək inkişafını müəyyən edən əsas istiqamətlər kimi ön plana çıxır.
AzNews.az