Avropada qaz axınlarının yenidən formalaşdığı bir dövrdə İtaliyanın tranzit ölkə kimi mövqeyinin güclənməsi diqqət çəkir. Qaz İxrac edən Ölkələr Forumunun 2026-cı il hesabatına görə, İtaliya Azərbaycan qazının Trans-Adriatik Boru Kəməri vasitəsilə sabit şəkildə ötürülməsi hesabına Avropanın ikinci ən iri qaz tranzit ölkəsinə çevrilib. Eyni zamanda, regionda qaz istehsalında müəyyən azalma qeydə alınsa da, Azərbaycanın hasilatında artım müşahidə olunur və bu, ölkənin enerji bazarındakı rolunu daha da möhkəmləndirir.
Avropa enerji bazarı son illərdə struktur dəyişiklikləri yaşayır və bu dəyişikliklərin əsas səbəblərindən biri təchizat mənbələrinin şaxələndirilməsinə artan ehtiyacdır. Xüsusilə geosiyasi risklər fonunda ənənəvi mənbələrdən asılılığın azaldılması istiqamətində addımlar atılır. Bu kontekstdə Azərbaycan qazının Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Avropaya çatdırılması yalnız ticarət layihəsi deyil, həm də strateji enerji təhlükəsizliyi alətinə çevrilib. TAP xətti üzərindən İtaliyaya ötürülən qaz həcmlərinin sabitliyi bu ölkənin tranzit funksiyasını genişləndirərək onu regional enerji qovşaqlarından birinə çevirir.
İtaliyanın mövqeyinin güclənməsi təkcə Azərbaycan qazı ilə məhdudlaşmır, lakin məhz bu mənbə sabitlik və uzunmüddətli müqavilə əsaslı təchizat baxımından fərqlənir. Əlcəzairdən gələn qaz axınları ilə birlikdə Azərbaycan qazı İtaliyanın enerji balansında mühüm rol oynayır. Bu isə Avropa daxilində enerji axınlarının yenidən bölüşdürülməsinə gətirib çıxarır və Almaniya ilə yanaşı İtaliyanı da əsas giriş nöqtələrindən birinə çevirir.
Digər tərəfdən, Avrasiyada qaz hasilatının azalması fonunda Azərbaycanın istehsal göstəricilərində artımın qeydə alınması xüsusi diqqət tələb edir. 2025-ci ildə ölkədə qaz hasilatının 39 milyard kubmetrə çatması və bunun əsasən dəniz yataqları hesabına təmin olunması istehsalın dayanıqlılığını göstərir. Xüsusilə “Şahdəniz” yatağının bu artımdakı payı Azərbaycanın enerji ixracında həlledici rolunu qoruduğunu nümayiş etdirir. Bununla yanaşı, “Abşeron” yatağında ilkin mərhələdə artımın qeydə alınması gələcək istehsal potensialının genişləndiyini göstərir.
Qlobal miqyasda qaz istehsalında azalma tendensiyası və bəzi iri istehsalçıların həcmlərində geriləmə müşahidə olunarkən, Azərbaycanın sabit artım nümayiş etdirməsi onu alternativ və etibarlı təchizatçı kimi ön plana çıxarır. Bu isə yalnız ixrac gəlirləri baxımından deyil, həm də ölkənin geoiqtisadi mövqeyi baxımından əhəmiyyətlidir. Enerji resurslarının ixracı üzərindən qurulan əməkdaşlıqlar paralel olaraq siyasi və iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsinə şərait yaradır.
Eyni zamanda, Avropada qaz tranzit marşrutlarının diversifikasiyası fonunda yeni enerji mərkəzlərinin formalaşması müşahidə olunur. İtaliyanın bu prosesdə önə çıxması, Azərbaycan qazının sabitliyi ilə birbaşa bağlıdır. Bu tendensiya gələcəkdə həm nəqliyyat infrastrukturunun genişləndirilməsi, həm də əlavə ötürmə güclərinin yaradılması kimi investisiya istiqamətlərini aktuallaşdırır.
Mövcud dinamika göstərir ki, Azərbaycan yalnız xammal ixrac edən ölkə kimi deyil, həm də regional enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında aktiv iştirakçı kimi mövqeyini gücləndirir. Bu prosesdə hasilatın sabit saxlanılması, yeni yataqların mərhələli şəkildə istismara verilməsi və ixrac marşrutlarının genişləndirilməsi əsas prioritetlər olaraq qalır.
AzNews.az