Kosmik tədqiqatlarda ənənəvi yanacaq asılılığını azaltmağa yönəlmiş yeni yanaşmalar arasında Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) rəhbərliyi ilə aparılan qrafen aerogel və lazer əsaslı itələmə təcrübəsi xüsusilə diqqət çəkir. Ənənəvi raket sistemlərinin məhdudiyyəti yanacağın kütlə və xərc baxımından daşıdığı yükdür, bu isə həm missiyaların davamlılığını, həm də orbitdən kənar uzunmüddətli uçuş imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırır. Məhz bu səbəbdən alternativ itələmə mexanizmləri uzun illərdir kosmik mühəndisliyin əsas araşdırma istiqamətlərindən biri hesab olunur.
2025-ci ilin mayında ESA-nın parabolik uçuş şəraitində həyata keçirdiyi təcrübə bu kontekstdə işıq əsaslı itələmə konseptini daha praktik səviyyəyə daşımaq cəhdi kimi dəyərləndirilir. Mikroqravitasiya mühitində qrafen təbəqələrindən ibarət aerogellərin lazer şüası ilə qarşılıqlı təsiri nəticəsində yaranan hərəkət, maddə ilə enerji arasında incə fiziki balansın idarə oluna biləcəyini göstərir. Xüsusilə cəmi 30 millisaniyə ərzində qeydə alınan sürətlənmə, bu tip materialların kosmik şəraitdə impuls ötürmə potensialını nümayiş etdirən mühüm göstərici kimi çıxış edir.
Qrafen aerogellərinin seçilməsi təsadüfi deyil. Qrafen yüksək möhkəmlik, aşağı sıxlıq və yüksək keçiricilik xüsusiyyətlərinə malik olduğu üçün nano və mikro miqyaslı fiziki proseslərdə effektiv reaksiya materialı kimi qiymətləndirilir. Lazer şüası ilə qarşılıqlı təsir zamanı bu materialın enerji udma və istiqamətləndirmə qabiliyyəti, işığın təkcə istilik və radiasiya mənbəyi deyil, həm də idarəolunan itələmə qüvvəsinə çevrilə biləcəyini göstərir.
Bu texnologiyanın ən mühüm elmi nəticələrindən biri mikroqravitasiya mühitinin roludur. Yer üzündə atmosfer təzyiqi və cazibə qüvvəsi bu tip hərəkətlərin müşahidəsini və səmərəliliyini ciddi şəkildə azaldır. Lakin kosmosda müqavimətin minimum olması işığın maddə üzərində yaratdığı impulsun daha səmərəli şəkildə müşahidə edilməsinə imkan yaradır və bu da lazer əsaslı itələmə sistemlərinin real tətbiq potensialını artırır.
Peyk texnologiyaları baxımından bu yanaşma xüsusilə strateji əhəmiyyət daşıyır. Hazırda orbitdə fəaliyyət göstərən peyklərin böyük hissəsi istiqamət korreksiyası və stabilizasiya üçün məhdud yanacaq ehtiyatına malik mikro itələyici sistemlərdən istifadə edir. Bu yanacağın tükənməsi peykin funksional ömrünü birbaşa məhdudlaşdırır. Lazer idarəli sistemlər isə nəzəri olaraq bu məhdudiyyəti aradan qaldıraraq daha uzunömürlü və çevik naviqasiya imkanları yarada bilər.
Eyni zamanda bu texnologiyanın günəş yelkənləri ilə inteqrasiya potensialı da kosmik mühəndislikdə yeni hibrid sistemlərin formalaşmasına işarə edir. Günəş radiasiyası və lazer impulslarının birlikdə istifadəsi gələcəkdə dərin kosmos missiyalarında daha az kütlə ilə daha uzun məsafələrin qət edilməsinə şərait yarada bilər. Bu isə həm iqtisadi, həm də mühəndislik baxımından kosmik missiyaların dizayn fəlsəfəsini dəyişdirə biləcək bir istiqamətdir.
Ümumilikdə ESA-nın bu tədqiqatı yanacaq mərkəzli kosmik hərəkət modelindən enerji və işıq əsaslı idarə olunan sistemlərə keçid ehtimalını gücləndirir. Bu isə gələcək kosmik iqtisadiyyat və peyk infrastrukturu üçün daha çevik, daha az resurs tələb edən və daha uzunmüddətli texnoloji həllərin formalaşmasına zəmin yaradır.
Aznews.az