Cari ilin ilk rübündə Azərbaycanın kənd təsərrüfatı ixracının mühüm istiqamətlərindən biri olan xurma üzrə göstəricilərdə müəyyən geriləmə qeydə alınıb. Rəsmi məlumatlara görə, yanvar-mart aylarında ölkədən 40 min 496 ton xurma ixrac edilib və bu ixracın ümumi dəyəri 32 milyon dollardan bir qədər artıq olub. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə həm həcm, həm də dəyər ifadəsində azalma müşahidə olunur. Eyni zamanda, ümumi xarici ticarət dövriyyəsində də azalma fonunda ixracın payı qorunsa da, struktur dəyişiklikləri diqqət çəkir.
Xurma ixracında azalmanın səbəbləri yalnız daxili istehsal həcmi ilə məhdudlaşmır, burada qlobal bazar şərtləri və logistika faktorları da mühüm rol oynayır. Son illərdə dünya üzrə kənd təsərrüfatı məhsullarının ticarətində rəqabət artıb, xüsusilə Orta Asiya və Yaxın Şərq ölkələrinin bu seqmentdə aktivləşməsi qiymət və bazar payı baxımından təzyiq yaradır. Azərbaycanın xurma ixracı ənənəvi olaraq Rusiya və yaxın region bazarlarına yönəldiyi üçün həmin bazarlarda tələbin dəyişməsi və alternativ təchizatçıların artması birbaşa təsir göstərir. Bununla yanaşı, iqlim faktorları və məhsuldarlıqda mümkün dalğalanmalar da ixrac həcminə təsir edən əsas amillər sırasındadır.
Dəyər ifadəsində azalmanın həcmlə müqayisədə daha aşağı olması isə müəyyən mənada qiymət faktorunun kompensasiyaedici rol oynadığını göstərir. Bu, bazarda məhsulun orta ixrac qiymətinin nisbi sabitliyini qoruduğunu ehtimal etməyə əsas verir. Lakin uzunmüddətli perspektivdə rəqabət qabiliyyətinin saxlanılması üçün məhsulun keyfiyyət standartlarının yüksəldilməsi, çeşidlərin diversifikasiyası və emal sənayesinin inkişafı vacib olaraq qalır. Xüsusilə əlavə dəyər yaradan məhsulların payının artırılması ixrac gəlirlərinin sabitliyini gücləndirə bilər.
Ümumi xarici ticarət göstəricilərinə baxdıqda isə daha geniş iqtisadi dinamika müşahidə olunur. İlk rübdə ticarət dövriyyəsinin 21,9 faiz azalması qlobal enerji qiymətlərindəki dəyişkənlik və beynəlxalq tələbin zəifləməsi ilə izah edilə bilər. Bununla belə, ixrac və idxalın fərqli templərlə azalması nəticəsində müsbət ticarət saldosunun əhəmiyyətli dərəcədə artması diqqət çəkir. Xüsusilə idxalın daha sürətli azalması daxili istehlak strukturunda optimallaşma və ya müəyyən məhsullar üzrə yerli istehsalın artması ilə əlaqələndirilə bilər.
Xurma ixracının ümumi ixrac gəlirlərində cəmi 0,5 faiz paya malik olması bu məhsulun makroiqtisadi baxımdan hələlik məhdud təsirə malik olduğunu göstərsə də, qeyri-neft sektorunun inkişafı kontekstində strateji əhəmiyyəti azalmır. Azərbaycanın kənd təsərrüfatı ixracı portfelində xurma kimi ənənəvi məhsulların mövqeyi, xüsusilə regionlarda məşğulluq və gəlir mənbələrinin formalaşması baxımından önəmlidir. Bu baxımdan, ixrac coğrafiyasının genişləndirilməsi, yeni bazarlara çıxış imkanlarının artırılması və logistika xərclərinin optimallaşdırılması kimi addımlar gələcək dövrdə bu sahədə dayanıqlı artımı təmin edə bilər.
Mövcud göstəricilər onu deməyə əsas verir ki, qlobal iqtisadi mühitdəki dəyişikliklər və regional bazar şərtləri kənd təsərrüfatı ixracına birbaşa təsir edir. Buna uyğun olaraq, ixrac strukturunun daha çevik və dayanıqlı modellər əsasında formalaşdırılması, həmçinin qeyri-neft sektorunun dərinləşdirilməsi istiqamətində tədbirlərin davam etdirilməsi iqtisadi tarazlığın qorunması baxımından aktuallığını saxlayır.
AzNews.az