"Antalya Diplomatiya Forumu müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində artan qeyri-müəyyənliklərin, dərinləşən geosiyasi parçalanmanın və çoxtərəfli institutların zəifləməsinin fonunda diplomatiyanın rolunu yenidən gündəmə gətirən mühüm platformalardan biridir. 2026-cı ildə keçirilmiş V Forumun “Gələcəyi planlaşdırarkən qeyri-müəyyənliklərin öhdəsindən gəlmək” mövzusu təsadüfi seçilməmişdir; bu, əslində qlobal sistemin hazırkı böhranlı vəziyyətinin konseptual ifadəsidir. Forum çərçivəsində 150-dən çox ölkənin təmsil olunması və yüzlərlə yüksək səviyyəli iştirakçının qatılması onun beynəlxalq siyasi dialoq üçün əhəmiyyətini bir daha təsdiqləyir".
Bu fikirləri Aznews.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Elçin Mirzəbəyli deyib.
Qeyd edək ki, Antalya Diplomatiya Forumu qlobal siyasi və geosiyasi təlatümlərin fonunda beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən dəyişiklikləri əks etdirən mühüm platformalardan biri kimi çıxış edir. İlham Əliyev və Mehriban Əliyevanın da iştirak etdiyi forum beynəlxalq dialoq üçün geniş imkanlar yaradaraq, qlobal çağırışların müzakirəsinə şərait yaradıb. V Forumun “Gələcəyi planlaşdırarkən qeyri-müəyyənliklərin öhdəsindən gəlmək” mövzusu isə müasir dünya nizamının mürəkkəb və dəyişkən xarakterini əks etdirir.
Deputat qeyd edib ki, bugünkü dünya nizamı klassik unipolyar və ya bipolyar modeldən uzaqlaşaraq çoxqütblü, lakin eyni zamanda daha parçalanmış və rəqabətli xarakter almışdır.
"Artan geosiyasi gərginliklər, regional münaqişələrin sayının çoxalması, ticarət müharibələri və texnoloji rəqabət beynəlxalq münasibətlər sistemində etimad böhranını dərinləşdirir. Antalya platformasında da vurğulandığı kimi, mövcud beynəlxalq institutlar bu çağırışlara adekvat cavab verməkdə çətinlik çəkir və bu, çoxtərəfli əməkdaşlıq mexanizmlərinin səmərəliliyini sual altına qoyur. Belə bir şəraitdə diplomatiya yalnız klassik dövlətlərarası danışıqlar aləti deyil, həm də böhranların idarə olunması, etimadın bərpası və yeni əməkdaşlıq formatlarının yaradılması üçün strateji vasitəyə çevrilir. Antalya Diplomatiya Forumu məhz bu boşluğu doldurmağa çalışan, qeyri-rəsmi, lakin təsirli müzakirə platforması kimi çıxış edir. Cənubi Qafqaz regionu qlobal geosiyasi dəyişikliklərin birbaşa təsir zonasında yerləşir. Region həm enerji marşrutları, həm nəqliyyat dəhlizləri, həm də böyük güclərin maraqlarının toqquşduğu strateji məkan kimi əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə Şərq-Qərb Orta Dəhlizi kimi layihələr regionun qlobal iqtisadi sistemdə rolunu artırır və onu geoiqtisadi rəqabətin əsas komponentinə çevirir. Qlobal gərginliklərin artması Cənubi Qafqaz üçün bir neçə istiqamətdə risk və imkanlar yaradır. Risk faktoru əsasən təhlükəsizliklə bağlıdır. Belə ki, böyük güclər arasında rəqabətin artması regionda proksi təsir mexanizmlərini gücləndirə bilər. Alternativ nəqliyyat və enerji marşrutlarına tələbatın artması isə Azərbaycan kimi ölkələrin strateji əhəmiyyətini yüksəldir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü bərpa etməsindən sonra regionda yaranmış yeni reallıqlar isə sülh gündəliyini daha aktual etmişdir. Bu kontekstdə Prezident İlham Əliyevin beynəlxalq platformalarda irəli sürdüyü təşəbbüslər regionun sabitliyinə yönəlmiş strateji xəttin tərkib hissəsidir. Antalya Diplomatiya Forumu kimi platformaların əsas üstünlüyü onların formal qərarverici mexanizmlərdən kənarda fəaliyyət göstərməsi, lakin yüksək səviyyəli siyasi dialoq üçün əlverişli mühit yaratmasıdır. Bu cür forumlar liderlər arasında birbaşa və qeyri-rəsmi təmasları təmin edir, qarşılıqlı etimadın formalaşmasına zəmin yaradır, münaqişələrin həlli üçün alternativ ideya və yanaşmaların müzakirəsinə imkan verir, regional problemləri qlobal gündəliyə çıxarır. Tarixi təcrübə göstərir ki, bu tip platformalar bəzən rəsmi danışıqlara gedən yolun ilkin mərhələsi rolunu oynayır. Məsələn, əvvəlki forumlarda Rusiya və Ukrayna nümayəndələrinin bir araya gəlməsi kimi hallar diplomatiyanın “səssiz mərhələsinin” əhəmiyyətini nümayiş etdirir. Lakin bu platformaların effektivliyi müəyyən məhdudiyyətlərlə də üzləşir. Onlar hüquqi baxımdan icrası zəruri olan qərarlar qəbul etmir və nəticələr əsasən iştirakçı dövlətlərin siyasi iradəsindən asılı olur. Buna görə də belə forumlar daha çox katalizator rolunu oynayır, lakin yekun həll mexanizmi funksiyasını daşımır. Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi çoxvektorlu xarici siyasət kursu bu tip platformalarda fəal iştirakla müşayiət olunur. Antalya Forumu kimi tədbirlər Azərbaycan üçün regional sülh təşəbbüslərinin təqdimatı, yeni iqtisadi və siyasi tərəfdaşlıqların qurulması, beynəlxalq ictimaiyyətə post-münaqişə reallıqlarının çatdırılması baxımından əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan Azərbaycanın diplomatik strategiyası yalnız regional deyil, həm də qlobal proseslərə inteqrasiya olunmuş şəkildə formalaşır. Bununla yanaşı, forumun gedişatından çıxarılması vacib olan bir nəticə var: Antalya Diplomatiya Forumu bir daha göstərdi ki, dünya sürətlə dəyişən və qeyri-müəyyənliklərin artdığı bir mərhələyə daxil olub. Bu şəraitdə Cənubi Qafqaz kimi həssas regionlar həm risklərə açıqdır, həm də yeni geosiyasi və geoiqtisadi imkanlar qazanır. Beynəlxalq platformalar isə davamlı sülhün təmin olunmasında birbaşa qərarverici mexanizm olmasa da, dialoqun qurulması, etimadın bərpası və kompromis mühitinin formalaşdırılması baxımından əvəzsiz rol oynayır".
Rəfiqə Namazəliyeva,
AzNews.az