Mərkəzləşdirilmiş idarəetmə olmadan kollektiv davranış əsasında fəaliyyət göstərən robot sistemləri üzrə yeni tədqiqatlar texnologiya və süni intellekt sahəsində alternativ yanaşmaların formalaşdığını göstərir. Harvard University nəzdində fəaliyyət göstərən Harvard SEAS tədqiqatçıları tərəfindən hazırlanan “RAnts” robot sistemi, ənənəvi mərkəzi nəzarət modellərindən fərqli olaraq, özünü təşkil edən və kollektiv qərarverməyə əsaslanan struktur təklif edir. Bu modeldə robotlar heç bir lider və ya əvvəlcədən müəyyən edilmiş plan olmadan kompleks strukturlar qurmaq və onları dəyişdirmək qabiliyyətinə malikdir.
Bu yanaşmanın əsasını təşkil edən “çıxarılmış zəka” konsepsiyası süni intellektin klassik modellərindən fərqli istiqamət təqdim edir. Ənənəvi sistemlərdə zəka proqram təminatı və hesablama gücü ilə əlaqələndirilirsə, burada qərarvermə prosesi fərdi vahidlərdən çox, onların qarşılıqlı təsiri nəticəsində formalaşır. Bu prinsip Stigmergy kimi tanınan mexanizmə əsaslanır və bioloji sistemlərdə, xüsusilə qarışqa koloniyalarında geniş yayılıb. RAnts sistemində isə bu mexanizm “fotormon” adlı işıq əsaslı siqnallar vasitəsilə rəqəmsal mühitə uyğunlaşdırılıb.
Texniki baxımdan sistemin ən mühüm üstünlüyü sadə qaydalarla yüksək səviyyəli adaptiv davranışın əldə olunmasıdır. Robotlar yalnız lokal siqnallara reaksiya verərək hərəkət edir, lakin bu sadə davranışlar birləşdikdə mürəkkəb və çevik strukturlar yaranır. Parametrlərin minimal sayda olması isə sistemin idarə olunmasını asanlaşdırır və fərqli ssenarilərə sürətli uyğunlaşma imkanı yaradır. Bu, xüsusilə dəyişkən və qeyri-müəyyən mühitlərdə fəaliyyət göstərən robot sistemləri üçün mühüm üstünlük hesab olunur.
İqtisadi və sənaye baxımından belə modellər gələcəkdə geniş tətbiq potensialına malikdir. Mərkəzləşdirilmiş idarəetməyə ehtiyacın azalması sistemlərin qurulma və istismar xərclərini aşağı sala bilər. Eyni zamanda, nasazlıqlara qarşı davamlılıq artır, çünki sistem bir vahidin sıradan çıxması ilə ümumi funksionallığını itirmir. Bu xüsusiyyətlər logistika, tikinti, fövqəladə hallar və kosmik missiyalar kimi sahələrdə istifadə imkanlarını genişləndirir.
Qlobal texnologiya trendləri göstərir ki, süni intellekt artıq yalnız fərdi modellərin gücləndirilməsi ilə deyil, həm də çoxagentli sistemlərin inkişafı ilə irəliləyir. RAnts kimi yanaşmalar bu istiqamətdə yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Burada əsas dəyər fərdi robotun performansında deyil, sistemin ümumi koordinasiya və uyğunlaşma qabiliyyətində formalaşır.
Bu tədqiqat süni intellektin gələcək inkişaf trayektoriyasına dair mühüm mesaj verir. Zəkanın yalnız mərkəzləşdirilmiş və yüksək hesablama gücünə əsaslanan modellərlə məhdudlaşmadığı, əksinə, sadə komponentlərin qarşılıqlı əlaqəsi nəticəsində daha kompleks və dayanıqlı sistemlərin yarana biləcəyi göstərilir. Bu isə texnologiya sektorunda daha çevik, səmərəli və miqyaslana bilən həllərin formalaşmasına şərait yarada bilər.
AzNews.az