NATO daxilində liderlər səviyyəsində keçirilən zirvə toplantılarının tezliyinin yenidən tənzimlənməsi müzakirə olunur. İttifaqın son illərdə hər il keçirilən zirvələri azaltmaq və daha seyrək modelə keçmək ehtimalı dəyərləndirilir.
Məlumata görə, bu müzakirələrin sürətlənməsində xüsusilə Donald Tramp dövründə yaşanan siyasi gərginliklərin rolu olub.
Zirvə təqvimi yenidən nəzərdən keçirilir
Reuters agentliyinə danışan altı mənbənin bildirdiyinə görə, NATO illik zirvə ənənəsini yenidən gözdən keçirir. Məqsəd liderlər arasında yarana biləcək siyasi gərginliyi azaltmaqdır.
İttifaqın 77 illik tarixində zirvələrin tezliyi dəyişsə də, 2021-ci ildən bəri liderlər hər il toplaşırdı. Bu ilki zirvənin isə 7–8 iyul tarixlərində Ankarada keçirilməsi planlaşdırılır.
“Daha az toplantı, daha az gərginlik” yanaşması
Bəzi üzv ölkələr zirvələrin iki ildən bir keçirilməsini təklif edir. Diplomatlar hesab edir ki, bu yanaşma həm siyasi gərginliyi, həm də qısamüddətli siyasi təzyiqləri azalda bilər.
Mənbələrdən birinin sözlərinə görə, 2027-ci ildə Albaniyada planlaşdırılan zirvə payıza keçirilə bilər, 2028-ci ildə isə ümumiyyətlə zirvə keçirilməməsi müzakirə olunur. Bu tarix eyni zamanda ABŞ-da prezident seçkiləri ili olacaq.
Rəsmi mövqe: proses davam edəcək
NATO rəsmiləri isə bildirir ki, dövlət və hökumət başçılarının müntəzəm görüşləri davam edəcək. Zirvələr arasında da müttəfiqlər məsləhətləşmə və qərarvermə proseslərini davam etdirəcək.
Tramp faktoru müzakirələrin mərkəzində
Bəzi mənbələr Trampı əsas faktor kimi göstərsə də, diplomatlar struktur səbəblərin də rol oynadığını deyir. Xüsusilə zirvələrdə konkret nəticə əldə etmək təzyiqinin uzunmüddətli planlaşdırmanı çətinləşdirdiyi vurğulanır.
Bir diplomat qeyd edib: “Pis zirvələr keçirməkdənsə, daha az zirvə keçirmək daha yaxşıdır.” Digər mənbə isə əsas məsələnin say yox, qəbul edilən qərarların keyfiyyəti olduğunu bildirib.
Keçmiş təcrübə və gərgin zirvələr
Atlantic Council eksperti Phyllis Berry yazır ki, zirvələrin azaldılması NATO-nu daha fokuslanmış edə bilər. O, Soyuq müharibə dövründə zirvələrin daha az keçirildiyini xatırladıb və Trampın ilk dövründə görüşlərin müdafiə xərcləri mübahisələri ilə kölgədə qaldığını qeyd edib.
Müdafiə büdcəsi və kompromis
Keçən il Haaqada keçirilən zirvədə Trampın müdafiə xərclərinin artırılması tələbləri əsas müzakirə mövzusu olmuşdu. Üzv ölkələr ÜDM-in 5%-i hədəfi əvəzinə mərhələli artım planında razılığa gəlmişdi.
Yeni gərginlik riskləri
Bu ilki zirvənin də gərgin keçəcəyi ehtimal olunur. Trampın İran siyasəti və ittifaqdan çıxmaq ehtimalını dilə gətirməsi NATO daxilində suallar yaradıb. Bundan əlavə, onun Qrenlandiya ilə bağlı əvvəlki iddiaları da diqqət çəkən mövzulardandır.
“Parçalanmış NATO” xəbərdarlığı
NATO-nun sabiq baş katibi Yens Stoltenberq xatirələrində 2018-ci il zirvəsində yaşanan gərginlikləri qeyd edərək xəbərdarlıq edib:
“Əgər Tramp həqiqətən ayrılmış olsaydı, biz parçalanmış NATO-nun dağıntıları ilə üzləşərdik.”
Mövsüm,
AzNews.az