Beynəlxalq Valyuta Fondunun yenilənmiş proqnozlarına əsasən, 2026-cı ildə Azərbaycanın tədiyə balansının cari əməliyyatlar hesabında profisit ÜDM-in 9,7 faizi səviyyəsinə yüksələcək. Bu göstərici əvvəlki qiymətləndirmə ilə müqayisədə əhəmiyyətli artımı ifadə edir və əsasən karbohidrogen qiymətlərində gözlənilən yüksəlişlə əlaqələndirilir. Eyni zamanda, sonrakı illər üçün proqnozlarda profisitin tədricən azalacağı qeyd olunur ki, bu da orta və uzunmüddətli iqtisadi trendlərin fərqli istiqamətə yönəldiyini göstərir.
Cari əməliyyatlar hesabının bu səviyyədə profisit verməsi ilk növbədə Azərbaycanın ixrac strukturunun enerji resurslarından yüksək asılılığı ilə bağlıdır. Qlobal enerji bazarlarında qiymət artımı ölkənin ixrac gəlirlərini birbaşa artıraraq tədiyə balansında müsbət saldo yaradır. 2024-cü ildə 6,3 faiz, 2025-ci ildə isə 5,5 faiz səviyyəsində qeydə alınan profisit fonunda 2026-cı il üçün gözlənilən 9,7 faizlik göstərici enerji gəlirlərində siklik yüksəliş mərhələsinə daxil olunduğunu göstərir. Bu dinamika xüsusilə neft və qaz qiymətlərinin qlobal geosiyasi və bazar amilləri təsiri altında dəyişkən olduğu dövrlərdə daha qabarıq görünür.
Lakin diqqət çəkən əsas məqam proqnozların 2027-ci ildən etibarən azalmanı əks etdirməsidir. Fondun hesablamalarına görə, profisit 2027-ci ildə 5,4 faizə, daha sonra isə mərhələli şəkildə 2031-ci ildə 0,6 faizə qədər enəcək. Bu tendensiya bir tərəfdən enerji qiymətlərinin sabitləşməsi və ya enməsi ehtimalını, digər tərəfdən isə idxalın və daxili tələbin artmasını ehtiva edir. İqtisadiyyat inkişaf etdikcə investisiya və istehlak mallarına olan tələbin yüksəlməsi idxalın genişlənməsinə səbəb olur ki, bu da cari hesabın balansını daraldan əsas amillərdən biridir.
Bu kontekstdə formalaşan mənzərə göstərir ki, qısa müddətdə yüksək profisit makroiqtisadi sabitlik üçün mühüm tampon rolunu oynasa da, uzunmüddətli perspektivdə dayanıqlı iqtisadi model üçün struktur amillər daha həlledici olur. Xüsusilə qeyri-neft sektorunun ixrac potensialının artırılması və xidmətlər balansının gücləndirilməsi cari hesabın enerji qiymətlərindən asılılığını azaltmağa yönələn əsas istiqamətlər kimi çıxış edir. Son illərdə sənaye zonalarının genişlənməsi, kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracında artım və logistika imkanlarının inkişafı bu istiqamətdə müəyyən irəliləyişlərin olduğunu göstərir.
Digər tərəfdən, yüksək profisit dövrləri ölkənin valyuta ehtiyatlarının artması, fiskal dayanıqlığın güclənməsi və xarici şoklara qarşı müqavimətin yüksəlməsi baxımından əlverişli imkanlar yaradır. Bu resursların effektiv idarə olunması və iqtisadiyyatın diversifikasiyasına yönəldilməsi gələcək illərdə gözlənilən profisit azalmasının təsirlərini balanslaşdırmağa imkan verir.
Beləliklə, 2026-cı il üzrə proqnozlaşdırılan yüksək cari hesab profisiti qlobal enerji bazarındakı müsbət konyunkturanın nəticəsi kimi çıxış etsə də, sonrakı illər üzrə azalan dinamika iqtisadi siyasətdə balanslaşdırılmış və uzunmüddətli yanaşmanın vacibliyini ön plana çıxarır. Bu çərçivədə mövcud resursların strateji istifadəsi və qeyri-neft sektorunun gücləndirilməsi Azərbaycanın xarici iqtisadi mövqeyinin dayanıqlığını müəyyən edən əsas faktorlar sırasında qalır.
AzNews.az