Beynəlxalq Valyuta Fondunun proqnozlarına əsasən, Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatlarının 2026-cı ildə 90,4 milyard ABŞ dollarına çatacağı gözlənilir. Bu artım əsasən Dövlət Neft Fondunun aktivlərinin genişlənməsi hesabına formalaşır, Mərkəzi Bankın ehtiyatları isə nisbətən daha stabil və sonrakı illərdə azalan trayektoriya nümayiş etdirir. Ümumilikdə isə proqnozlar ehtiyatların yaxın illərdə yüksək səviyyədə qalacağını, lakin artım tempinin tədricən zəifləyəcəyini göstərir.
Strateji valyuta ehtiyatlarının bu həcmdə olması Azərbaycanın makroiqtisadi dayanıqlılığı baxımından mühüm göstəricidir. Qlobal praktikada ehtiyatların adekvatlığı adətən bir neçə ay idxalı qarşılamaq qabiliyyəti ilə ölçülür. Azərbaycanın mövcud və proqnozlaşdırılan ehtiyatları bu meyarı əhəmiyyətli dərəcədə üstələyir ki, bu da ölkənin xarici şoklara qarşı maliyyə buferinin kifayət qədər güclü olduğunu göstərir. Xüsusilə enerji bazarlarında dəyişkənliyin yüksək olduğu dövrlərdə belə ehtiyatlar valyuta sabitliyinin qorunmasında və fiskal siyasətin balanslaşdırılmasında mühüm rol oynayır.
Proqnozlarda diqqət çəkən əsas məqamlardan biri ehtiyatların strukturunda müşahidə olunan diferensiasiyadır. ARDNF-in aktivlərinin davamlı artımı enerji ixracından əldə olunan gəlirlərin hələ də əsas yığım mənbəyi olduğunu təsdiqləyir. Bu fond vasitəsilə toplanan vəsaitlər uzunmüddətli fiskal dayanıqlığın təmin olunması və gələcək nəsillər üçün ehtiyatların formalaşdırılması funksiyasını daşıyır. Eyni zamanda, Mərkəzi Bankın ehtiyatlarında 2027-ci ildən sonra müşahidə olunan azalma tendensiyası pul-kredit siyasətinin aktiv idarə olunması, bazara müdaxilə ehtiyacları və ya ehtiyatların optimallaşdırılması ilə izah oluna bilər.
2027–2031-ci illər üzrə proqnozlarda ümumi ehtiyatların artım tempinin zəifləməsi isə daha geniş iqtisadi kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Bu dinamika bir tərəfdən enerji qiymətlərinin daha stabil səviyyəyə keçidi ilə bağlı gözləntiləri, digər tərəfdən isə iqtisadiyyatın inkişafı ilə paralel olaraq vəsaitlərin daxili investisiya layihələrinə yönləndirilməsi ehtimalını əks etdirir. Praktikada bir çox resurs ölkələrində müşahidə olunur ki, yüksək ehtiyat səviyyəsinə çatdıqdan sonra artımın sürəti azalır və diqqət daha çox bu vəsaitlərin səmərəli istifadəsinə yönəlir.
Digər vacib aspekt ehtiyatların idarə olunmasının keyfiyyətidir. Yüksək həcmli valyuta ehtiyatları yalnız yığım göstəricisi deyil, eyni zamanda onların hansı aktivlərdə saxlanılması, hansı gəlirlilik və risk səviyyəsi ilə idarə olunması kimi faktorları da əhatə edir. Bu baxımdan ARDNF-in portfel diversifikasiyası və uzunmüddətli investisiya strategiyası, eləcə də Mərkəzi Bankın likvidlik və sabitlik arasında balansı qoruyan siyasəti ümumi makroiqtisadi sabitliyə birbaşa təsir edir.
Beləliklə, IMF-nin proqnozları Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatlarının yaxın illərdə yüksək səviyyədə qalacağını və ölkənin xarici maliyyə mövqeyinin güclü olaraq davam edəcəyini göstərir. Bununla yanaşı, artım tempinin zəifləməsi və struktur dəyişikliklər ehtiyatların idarə olunmasında daha selektiv və strateji yanaşmanın önə çıxacağını göstərir. Bu tendensiya uzunmüddətli perspektivdə maliyyə dayanıqlığının qorunması ilə yanaşı, resursların iqtisadi diversifikasiya və inkişaf prioritetlərinə uyğun istiqamətləndirilməsini şərtləndirir.
AzNews.az