2026-cı ilin ilk rübündə Azərbaycanın qızıl ixracı 95,3 milyon ABŞ dollarına çataraq illik müqayisədə 46,2 faiz artıb. Eyni dövrdə qeyri-neft-qaz sektoru üzrə ümumi ixrac 11,7 faiz yüksələrək 862 milyon dollar təşkil edib. Bu göstəricilər qeyri-enerji ixracında artımın davam etdiyini və qızılın bu artımda xüsusi çəkisinin gücləndiyini göstərir.
Qızıl ixracındakı kəskin artım ilk növbədə qlobal bazarlarda qiymət dinamikası ilə bağlıdır. Son illərdə geosiyasi qeyri-müəyyənliklər, inflyasiya riskləri və maliyyə bazarlarında volatillik qızılı “təhlükəsiz liman” aktivinə çevirərək onun qiymətini yüksəldib. Bu tendensiya ixracatçı ölkələr üçün əlavə gəlir imkanları yaradır. Azərbaycanın da bu fonda qızıl ixracını artırması həm qiymət effektinin, həm də hasilat və satış imkanlarının genişlənməsi ilə izah oluna bilər.
Bununla yanaşı, qızıl ixracının qeyri-neft sektoru daxilində payının artması struktur baxımından diqqətəlayiqdir. Ənənəvi olaraq qeyri-neft ixracında kənd təsərrüfatı və emal sənayesi məhsulları üstünlük təşkil etsə də, qiymətli metalların payının yüksəlməsi ixrac portfelinin diversifikasiyasına əlavə komponent gətirir. Lakin bu diversifikasiya daha çox xammal xarakterli məhsullar üzərində qurulduğu üçün əlavə dəyər zəncirinin genişləndirilməsi məsələsi aktuallığını saxlayır.
Qeyri-neft-qaz ixracının ümumilikdə 11,7 faiz artması isə daha geniş iqtisadi dinamikanı əks etdirir. Son illərdə sənaye zonalarının inkişafı, ixracyönümlü istehsalın təşviqi və logistika imkanlarının genişlənməsi bu artımı dəstəkləyən əsas faktorlar kimi çıxış edir. Bununla belə, qızıl kimi yüksək dəyərli, lakin qiymət baxımından dəyişkən məhsulların payının artması ümumi ixrac gəlirlərinin sabitliyinə təsir edə biləcək amil olaraq qalır.
Digər tərəfdən, qızıl ixracı ilə bağlı artım valyuta daxilolmalarının yüksəlməsinə və tədiyə balansının güclənməsinə müsbət təsir göstərir. Bu isə makroiqtisadi sabitlik baxımından əlavə üstünlüklər yaradır. Lakin uzunmüddətli perspektivdə dayanıqlı ixrac modelinin formalaşması üçün emal sənayesinin və yüksək əlavə dəyər yaradan sahələrin payının artırılması əsas prioritet olaraq qalır.
Qlobal təcrübə göstərir ki, xammal ixracından əldə olunan gəlirlərin effektiv idarə olunması və onların sənaye və innovasiya sektorlarına yönəldilməsi iqtisadi transformasiyanın əsas şərtlərindən biridir. Azərbaycanın mövcud göstəriciləri bu istiqamətdə potensialın olduğunu göstərir və qeyri-neft ixracının daha mürəkkəb və rəqabətli struktura keçidi üçün imkanlar yaradır.
Nəticə etibarilə, qızıl ixracında müşahidə olunan artım qısa müddətdə ixrac gəlirlərinin yüksəlməsinə mühüm töhfə versə də, bu dinamikanın davamlı iqtisadi effektə çevrilməsi struktur şaxələndirmə və əlavə dəyər zəncirinin genişləndirilməsi ilə birbaşa bağlıdır. Qeyri-neft sektorunda ümumi artım isə bu istiqamətdə müsbət tendensiyanın davam etdiyini göstərir.
AzNews.az