Azərbaycan Mərkəzi Bankının yenilənmiş proqnozlarına əsasən, ölkədə illik inflyasiyanın 2026-cı ildə 5,9 %, 2027-ci ildə isə 4,5 % səviyyəsində formalaşacağı gözlənilir ki, bu da hədəf diapazonu daxilində makroiqtisadi sabitliyin qorunacağını göstərir. Bununla yanaşı, əvvəlki qiymətləndirmələrlə müqayisədə inflyasiya proqnozunun yuxarı istiqamətdə korrektə olunması qlobal iqtisadi mühitdə müşahidə edilən dəyişikliklərin daxili qiymət dinamikasına təsirinin artdığını ortaya qoyur.
Mövcud tendensiyalar göstərir ki, inflyasiyanın formalaşmasında əsas rol getdikcə daha çox təklif yönümlü amillərə keçir. Xüsusilə qlobal ərzaq qiymətlərində artım tempinin yenidən sürətlənməsi, ticarət tərəfdaşlarında qiymət təzyiqlərinin güclənməsi və məzənnə faktorunun əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha zəif dezinflyasiyaedici təsir göstərməsi idxal inflyasiyasını aktuallaşdırır. Beynəlxalq təşkilatların məlumatlarına görə, son bir ildə dünya ərzaq qiymət indeksində dalğalanmalar artsa da, ümumi trend yenidən yüksəlişə meyllidir ki, bu da idxaldan asılı komponentlər vasitəsilə yerli bazara ötürülür.
Digər tərəfdən, daxili tələb faktorlarının nisbətən zəifləməsi inflyasiya təzyiqlərini müəyyən qədər balanslaşdıran amil kimi çıxış edir. Bu, xüsusilə monetar siyasətin ötürücülük mexanizmlərinin işləkliyini və makroiqtisadi idarəetmədə tarazlaşdırıcı yanaşmanın tətbiq olunduğunu göstərir. Təcrübə göstərir ki, tələb və təklif amilləri arasında bu cür balans inflyasiyanın kəskin dalğalanmalarının qarşısını almaqda mühüm rol oynayır.
Qlobal müstəvidə artan geosiyasi gərginliklər isə inflyasiya risklərinin strukturunu dəyişən əsas faktor kimi ön plana çıxır. Yaxın Şərq regionunda davam edən qeyri-sabitlik fonunda nəqliyyat və sığorta xərclərinin yüksəlməsi, həmçinin enerji bazarlarında qiymət dəyişkənliyinin artması artıq bir çox ölkələrdə istehsal və logistika xərclərinin artımına səbəb olur. Bu proseslər beynəlxalq ticarət kanalları vasitəsilə Azərbaycan kimi açıq iqtisadiyyatlara da ötürülür. Statistik müşahidələr göstərir ki, enerji qiymətlərində 10 %-lik artım idxal xərcləri üzərindən inflyasiyaya əhəmiyyətli ötürücü təsir yarada bilir.
Eyni zamanda, nominal effektiv məzənnənin dinamikası da inflyasiya trayektoriyasının mühüm müəyyənedicilərindən biri olaraq qalır. Əvvəlki dövrlərdə məzənnənin möhkəmlənməsi idxal olunan məhsulların qiymətlərini müəyyən qədər sabit saxlayırdısa, bu təsirin zəifləməsi inflyasiyanın xarici kanallar vasitəsilə ötürülmə intensivliyini artırır. Bu isə monetar siyasətin daha çevik və proaktiv koordinasiyasını tələb edən amillərdən biridir.
Daxili risklər kontekstində inflyasiya gözləntilərinin rolu xüsusi diqqət çəkir. Əgər istehlakçılar gələcək qiymət artımlarını əvvəlcədən gözləyərək daha çox xərcləməyə meyllənərsə, bu, faktiki inflyasiyanın da sürətlənməsinə səbəb ola bilər. Bu baxımdan gözləntilərin idarə olunması kommunikasiya siyasətinin effektivliyindən birbaşa asılıdır və mərkəzi bankların əsas prioritet istiqamətlərindən biri kimi qalır.
Ümumilikdə, mövcud proqnozlar Azərbaycanda inflyasiyanın idarəolunan səviyyədə saxlanılacağını göstərsə də, onun strukturunda xarici amillərin payının artması qlobal iqtisadi proseslərin ölkə iqtisadiyyatına təsirinin daha da gücləndiyini təsdiqləyir. Bu şəraitdə makroiqtisadi sabitliyin qorunması üçün həm monetar, həm də fiskal siyasət alətlərinin koordinasiyalı şəkildə tətbiqi həlledici əhəmiyyət daşıyır.
Nuray,
AzNews.az