İndiyə qədər Azərbaycanda satmaq öhdəliyi ilə kirayə mexanizmi çərçivəsində 9 526 kirayə müqaviləsi bağlanıb. Aznews.az bu barədə İpoteka və Kredit Zəmanət Fonduna istinadən xəbər verir. Xatırladaq ki, mexanizm çərçivəsində Bakı və Sumqayıt şəhərlərində, eləcə də Abşeron rayonunda 17 müxtəlif ünvanda kirayə mənzillər vətəndaşların seçiminə təqdim edilib. Mənzil şəraiti yaxşılaşanların 70 %-ə yaxını gənclər və gənc ailələrdir. Satmaq öhdəliyi ilə kirayə mənzil mexanizmi çərçivəsində şəffaflığı və vətəndaşların rahatlığını təmin etmək məqsədilə proseslər tam avtomatlaşdırılıb və bütün müraciətlər Elektron Hökumət İnformasiya Sisteminə (e-gov.az) inteqrasiya edilmiş Elektron İpoteka və Kredit Zəmanət Sistemi üzərindən həyata keçirilir.
İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu tərəfindən tətbiq olunan satmaq öhdəliyi ilə kirayə mexanizmi Azərbaycanda mənzilə çıxış imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm sosial-maliyyə alətlərindən birinə çevrilir. İndiyədək 9 526 kirayə müqaviləsinin bağlanması bu modelə marağın yüksək olduğunu və xüsusilə orta gəlirli əhali üçün alternativ mənzil maliyyələşdirmə mexanizminin formalaşdığını göstərir.
Son illərdə mənzil bazarında qiymətlərin yüksəlməsi və ilkin ödəniş yükünün ağırlaşması bir çox ölkələrdə olduğu kimi Azərbaycanda da alternativ mənzil əldəetmə modellərinə ehtiyacı artırıb. Satmaq öhdəliyi ilə kirayə sistemi vətəndaşlara uzunmüddətli ipoteka yükü olmadan mərhələli şəkildə mənzil sahibi olmaq imkanı yaradır və bu baxımdan sosial dayanıqlıq mexanizmi kimi qiymətləndirilir.
Mexanizmdən yararlananların böyük hissəsinin gənclər və gənc ailələr olması demoqrafik və sosial baxımdan da diqqət çəkən tendensiyadır. Dünyanın bir çox ölkəsində gənclərin mənzilə çıxışı əsas sosial problemlərdən biri hesab olunur. Yüksək daşınmaz əmlak qiymətləri və kredit şərtləri xüsusilə ilk dəfə ev alanlar üçün ciddi maneələr yaradır. Bu səbəbdən dövlət dəstəyi ilə işləyən kirayə-mülkiyyət modelləri bir sıra ölkələrdə geniş tətbiq olunur.
Azərbaycanda prosesin tam rəqəmsallaşdırılması və elektron platforma üzərindən idarə olunması da mühüm institusional yenilik hesab edilir. Elektron müraciət və seçim sistemi həm şəffaflığı artırır, həm də vətəndaşların prosesə çıxış imkanlarını asanlaşdırır. Dövlət xidmətlərinin rəqəmsallaşdırılması son illərdə sosial və maliyyə xidmətlərində idarəetmə effektivliyini artıran əsas istiqamətlərdən biridir.
Bakı, Sumqayıt və Abşeron ərazisinin proqramda əsas paya sahib olması urbanizasiya tendensiyaları ilə bağlıdır. Əhalinin böyük hissəsinin məhz bu regionlarda cəmləşməsi mənzil tələbinin də əsasən həmin ərazilərdə formalaşmasına səbəb olur. Eyni zamanda sənaye, xidmət və logistika sektorlarının genişlənməsi şəhərətrafı yaşayış zonalarına marağı artırır.
Qlobal daşınmaz əmlak bazarında son illərdə “rent-to-own” modelləri daha geniş yayılır. Xüsusilə yüksək faiz dərəcələri və maliyyə əlçatanlığının zəiflədiyi dövrdə kirayədən mülkiyyətə keçid mexanizmləri sosial mənzil siyasətinin əsas alətlərindən birinə çevrilib. Bu model həm bank sektorunun risklərini optimallaşdırır, həm də vətəndaşların uzunmüddətli maliyyə yükünü daha idarəolunan edir.
Mənzil bazarının inkişafı iqtisadiyyatın digər sektorlarına da təsir göstərir. Tikinti, tikinti materialları, mebel, maliyyə və xidmət sahələri mənzil bazarındakı aktivlikdən birbaşa asılıdır. Buna görə də mənzil maliyyələşdirmə proqramları iqtisadi aktivliyin dəstəklənməsi baxımından da mühüm rol oynayır.
Bununla yanaşı, gələcək dövrdə əsas məsələlərdən biri təklifin davamlı şəkildə artırılması olacaq. Şəhərləşmənin sürətlənməsi və əhalinin artımı fonunda mənzilə tələbatın yüksəlməsi yeni yaşayış layihələrinin və maliyyə alətlərinin genişləndirilməsini aktuallaşdırır. Xüsusilə regionlarda bu tip mexanizmlərin genişləndirilməsi bazarın balanslaşdırılması baxımından vacib hesab olunur.
Ümumilikdə, satmaq öhdəliyi ilə kirayə modeli Azərbaycanda sosial mənzil siyasətinin daha çevik və rəqəmsal mərhələyə keçdiyini göstərir. Mövcud dinamika bu mexanizmin yaxın illərdə mənzil bazarında mühüm rol oynamağa davam edəcəyini göstərən əsas indikatorlardan biridir.
Nuray, AzNews.az