BMT-nin Məskunlaşma Proqramının (UN-Habitat) hesablamalarına görə, dünyada 2,8 milyard insan qlobal mənzil böhranı ilə üzləşib, onlar qeyri-rəsmi yaşayış yerlərində məskunlaşıblar.
Aznews.az xəbər verir ki, bunu UN-Habitat Assambleyasının fəaliyyətdə olan prezidenti Nqa Kor Minq Bakıda Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyasının (WUF13) açılış mərasimində çıxışı zamanı deyib.
O, tədbir iştirakçılarına çağırış edərək bu istiqamətdə səyləri artırmağa çağırıb: "Bizim bu məsələdə ümumi məqsədimiz bir olmalıdır. Çünki bu mübarizədə tək deyilik, gəlin, öz səylərimizi iki dəfə artıraq, yeni şəhərsalma gündəliyi istiqamətində ardıcıl və dayanıqlı işlər görək".
BMT-nin Məskunlaşma Proqramıın açıqladığı məlumat dünyada urbanizasiya prosesinin artıq yalnız inkişaf göstəricisi deyil, həm də ciddi sosial-iqtisadi çağırışa çevrildiyini göstərir. Dünyada 2,8 milyard insanın mənzil böhranı və qeyri-rəsmi yaşayış məkanları problemi ilə üzləşməsi qlobal şəhər inkişaf modelində struktur dəyişikliklərinə ehtiyacın artdığını ortaya qoyur.
Ümumdünya Şəhərsalma Forumu 13 çərçivəsində Bakıda səsləndirilən bu rəqəmlər urbanizasiya, sosial infrastruktur və iqtisadi bərabərsizlik məsələlərinin artıq beynəlxalq təhlükəsizlik və davamlı inkişaf gündəliyinin əsas mövzularından birinə çevrildiyini nümayiş etdirir.
Son onilliklərdə şəhərləşmə qlobal iqtisadiyyatın əsas drayverlərindən biri olsa da, əhali artımı və urbanizasiya sürəti bir çox ölkədə mənzil və infrastruktur siyasətinin imkanlarını üstələyib. Xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələrdə sürətli miqrasiya, yüksək mənzil qiymətləri və sosial bərabərsizlik qeyri-rəsmi yaşayış məntəqələrinin genişlənməsinə səbəb olur.
UN-Habitat-ın vurğuladığı problem təkcə yaşayış sahəsinin çatışmazlığı ilə məhdudlaşmır. Qeyri-rəsmi yaşayış zonalarında yaşayan insanların əksəriyyəti su, kanalizasiya, nəqliyyat, səhiyyə və enerji kimi əsas xidmətlərə məhdud çıxış imkanına malikdir. Bu isə sosial və iqtisadi bərabərsizliyi daha da dərinləşdirir.
Qlobal mənzil böhranının əsas səbəblərindən biri şəhərlərdə daşınmaz əmlak qiymətlərinin gəlir artımını üstələməsidir. Bir çox iri şəhərlərdə mənzil bazarı artıq yalnız sosial ehtiyac deyil, investisiya aləti kimi formalaşır. Bu proses orta və aşağı gəlirli təbəqələrin mənzilə çıxış imkanlarını zəiflədir.
İqlim dəyişikliyi də şəhərsalma gündəliyinə ciddi təsir göstərən amillərdən biridir. Sahil zonalarında və riskli ərazilərdə yaşayan milyonlarla insan gələcəkdə yeni miqrasiya dalğaları yarada bilər. Bu isə urbanizasiya təzyiqini daha da artıracaq.
Bakıda keçirilən forumun önəmi də məhz burada ortaya çıxır. Son illərdə şəhərsalma yalnız memarlıq və tikinti məsələsi kimi deyil, iqtisadi dayanıqlıq, sosial inklüzivlik və ekoloji təhlükəsizlik məsələsi kimi qiymətləndirilir. “Yeni şəhərsalma gündəliyi” anlayışı da şəhərlərin daha dayanıqlı, yaşıl və insan mərkəzli inkişaf modelinə keçidini nəzərdə tutur.
Azərbaycan üçün də urbanizasiya və mənzil siyasəti mühüm istiqamətlərdən biridir. Son illərdə paytaxt və regionlarda həyata keçirilən infrastruktur və yaşayış layihələri şəhər mühitinin modernləşdirilməsinə yönəlib. Eyni zamanda rəqəmsal şəhər idarəetməsi, nəqliyyat planlaşdırılması və sosial infrastrukturun genişləndirilməsi kimi istiqamətlər daha çox ön plana çıxır.
Qlobal təcrübə göstərir ki, mənzil böhranının həlli yalnız tikinti həcmlərinin artırılması ilə mümkün deyil. Effektiv şəhər planlaşdırılması, əlçatan maliyyələşdirmə mexanizmləri, sosial mənzil proqramları və dayanıqlı nəqliyyat sistemləri paralel şəkildə inkişaf etdirilməlidir.
Ekspertlər hesab edir ki, yaxın onilliklərdə şəhərlərdə yaşayan insanların sayı daha sürətlə artacaq. BMT proqnozlarına görə, 2050-ci ilə qədər dünya əhalisinin təxminən 70 %-i şəhərlərdə yaşayacaq. Bu isə şəhərsalma siyasətini qlobal iqtisadiyyatın və sosial siyasətin ən strateji sahələrindən birinə çevirir.
Ümumilikdə, UN-Habitat-ın açıqladığı statistika qlobal mənzil böhranının miqyasını və şəhərsalma siyasətinin strateji əhəmiyyətini bir daha ortaya qoyur. Müasir şəhər inkişafı artıq yalnız infrastruktur deyil, sosial sabitlik, iqtisadi inklüzivlik və insan həyat keyfiyyəti ilə birbaşa bağlı məsələ kimi formalaşır.
Nuray, AzNews.az