Şəhərlər qarşılıqlı əlaqəli risklərlə üzləşir və kompleks idarəetmə siyasəti tələb edir.
Bunu ESCAP-ın (BMT-nin Asiya və Sakit Okean üçün İqtisadi və Sosial Komissiyası) Ətraf Mühit və İnkişaf Şöbəsinin iqtisadi məsələlər üzrə əməkdaşı Sancivani D. Sinqh Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyası (WUF13) çərçivəsində panel müzakirəsində çıxış edərkən bildirib.
Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunda səsləndirilən “şəhərlərin qarşılıqlı əlaqəli risklərlə üzləşməsi” fikri müasir urbanizasiya modelinin əsas çağırışlarından birini əks etdirir. ESCAP nümayəndəsi Sancivani D. Sinqhin vurğuladığı kompleks idarəetmə yanaşması artıq təkcə şəhərsalma məsələsi deyil, iqtisadi təhlükəsizlik, iqlim dayanıqlılığı, sosial rifah və infrastruktur idarəçiliyinin birgə planlaşdırılması zərurətinə çevrilib. Son illərdə dünyada baş verən pandemiyalar, enerji böhranları, iqlim hadisələri və logistika problemləri göstərdi ki, şəhərlərdə bir sahədə yaranan problem qısa müddətdə digər sistemlərə də təsir edə bilir.
BMT məlumatlarına görə, hazırda dünya əhalisinin təxminən 57 %-i şəhərlərdə yaşayır və bu göstəricinin 2050-ci ilə qədər 68 %-ə çatacağı proqnozlaşdırılır. Urbanizasiya sürətləndikcə şəhərlərin üzləşdiyi risklər də daha mürəkkəb xarakter alır. Əvvəllər şəhər idarəçiliyində nəqliyyat, yaşayış, su təchizatı və enerji kimi sahələr ayrı-ayrılıqda planlaşdırılırdısa, indi bu sistemlərin bir-biri ilə birbaşa bağlı olduğu qəbul edilir. Məsələn, ekstremal hava hadisəsi yalnız enerji sisteminə deyil, nəqliyyat axınına, ərzaq təchizatına, səhiyyə xidmətlərinə və əmək bazarına da təsir göstərir. Bu səbəbdən beynəlxalq şəhərsalma siyasətində “inteqrə olunmuş şəhər idarəetməsi” anlayışı ön plana çıxır.
İqlim dəyişiklikləri bu risklərin ən əsas katalizatorlarından biri hesab olunur. Dünya Bankı və BMT-nin son hesabatlarında qeyd edilir ki, sahilyanı və sıx məskunlaşmış şəhərlər daşqın, istilik dalğaları və su qıtlığı kimi problemlərlə daha çox üzləşəcək. Xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələrdə urbanizasiya sürətli getsə də, infrastrukturun bu tempə uyğun yenilənməməsi əlavə təzyiq yaradır. Məhz buna görə bir çox dövlətlər “ağıllı şəhər”, yaşıl infrastruktur və dayanıqlı nəqliyyat sistemlərinə investisiyanı artırır.
Bakıda keçirilən forumun əhəmiyyəti də məhz burada ortaya çıxır. Azərbaycan son illərdə şəhər infrastrukturunun modernləşdirilməsi, nəqliyyat şəbəkələrinin genişləndirilməsi və ekoloji həllərin tətbiqi istiqamətində müxtəlif layihələr həyata keçirir. Xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyalarının tətbiqi region üçün yeni urbanizasiya modeli kimi diqqət çəkir. Bu yanaşma enerji səmərəliliyi, rəqəmsal idarəetmə və ekoloji balans prinsiplərini bir sistemdə birləşdirməyə hesablanıb.
Kompleks idarəetmə siyasətinin vacibliyi iqtisadi aspektdən də mühüm əhəmiyyət daşıyır. OECD-nin hesablamalarına görə, şəhər infrastrukturunda koordinasiyalı planlaşdırma aparılmadıqda dövlətlərin əlavə iqtisadi xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə artır. Məsələn, plansız urbanizasiya nəqliyyat sıxlığı, enerji itkisi və səhiyyə xərclərinin yüksəlməsi ilə nəticələnir. Əksinə, inteqrə olunmuş şəhər planlaması uzunmüddətli dövrdə büdcə yükünü azaldır və investisiya mühitini daha cəlbedici edir. İnvestorlar üçün dayanıqlı infrastruktur və proqnozlaşdırılan şəhər idarəetməsi artıq əsas meyarlardan biri hesab olunur.
Pandemiya dövrü də şəhər idarəçiliyinin yeni formatını gündəmə gətirdi. COVID-19 göstərdi ki, ictimai nəqliyyat, rəqəmsal xidmətlər, səhiyyə infrastrukturu və sosial müdafiə mexanizmləri bir-birindən ayrı düşünülə bilməz. Bir çox ölkələr bu təcrübədən sonra şəhər planlaşdırılmasına səhiyyə təhlükəsizliyi və rəqəmsal çeviklik komponentlərini daxil etməyə başladı. Bu tendensiya yaxın illərdə daha da güclənəcək.
Şəhərlərin gələcək inkişaf modeli artıq yalnız binaların və yolların tikintisi ilə ölçülmür. Müasir urbanizasiya anlayışı resursların səmərəli idarə olunması, sosial inklüzivlik, ekoloji balans və texnoloji inteqrasiyanı vahid sistem kimi qəbul edir. Bakıda keçirilən beynəlxalq forum çərçivəsində səsləndirilən fikirlər də göstərir ki, şəhərsalma siyasəti qlobal miqyasda yeni mərhələyə daxil olur və bu mərhələdə əsas prioritet risklərə reaksiya vermək deyil, onları əvvəlcədən idarə edə bilən dayanıqlı sistemlər qurmaqdır.
Nuray,
AzNews.az