Gələcəyin şəhərlərini yaşlanan əhaliyə uyğun şəkildə hazırlamalıdır. Bu fikri necə şərh etmək olar?
Bu cümlə müasir urbanizasiya siyasətinin əsas istiqamətlərindən birini əks etdirir. Dünyada orta ömür uzunluğunun artması və doğum səviyyəsinin azalması demoqrafik strukturda ciddi dəyişiklik yaradır. Bu dəyişikliklər isə şəhərlərin yalnız fiziki görünüşünü deyil, iqtisadi və sosial funksiyalarını da yenidən formalaşdırır. Artıq şəhərsalma siyasətində əsas məqsəd yalnız yeni yaşayış məkanları yaratmaq deyil, müxtəlif yaş qrupları üçün təhlükəsiz, əlçatan və dayanıqlı həyat mühiti qurmaqdır.
BMT-nin proqnozlarına görə, 2050-ci ilə qədər dünyada 65 yaşdan yuxarı insanların sayı 2 milyarda yaxınlaşacaq. Bu tendensiya xüsusilə şəhərlərdə daha qabarıq hiss olunacaq. Çünki urbanizasiya sürətləndikcə yaşlı əhalinin mühüm hissəsi iri şəhərlərdə yaşayacaq və şəhər infrastrukturu onların gündəlik ehtiyaclarına uyğunlaşdırılmalıdır. Nəqliyyat sistemləri, səhiyyə xidmətləri, yaşayış binaları, ictimai məkanlar və rəqəmsal xidmətlər artıq yaşlı insanların rahat istifadəsini nəzərə alan modellərlə planlaşdırılır.
İqtisadi baxımdan yaşlanan əhali şəhər idarəçiliyi üçün həm yeni çağırışlar, həm də yeni imkanlar yaradır. OECD məlumatlarına görə, yaşlı əhalinin artması səhiyyə və sosial müdafiə xərclərini yüksəltsə də, “silver economy” adlandırılan yeni iqtisadi seqmentin genişlənməsinə səbəb olur. Yaşlı insanlar üçün tibbi texnologiyalar, xüsusi yaşayış kompleksləri, ağıllı nəqliyyat sistemləri və sosial xidmətlər qlobal iqtisadiyyatın ən sürətlə böyüyən bazarlarından birinə çevrilir. Bu isə şəhər planlamasında sosial xidmətlərlə texnologiyanın inteqrasiyasını daha vacib edir.
Müasir şəhər konsepsiyasında “age-friendly city” modeli ön plana çıxır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı tərəfindən təşviq olunan bu model şəhərlərin yaşlı insanların aktiv həyat tərzini davam etdirə bilməsi üçün uyğunlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Buraya maneəsiz piyada zonaları, təhlükəsiz ictimai nəqliyyat, yaxın məsafədə səhiyyə və sosial xidmətlər, eləcə də rəqəmsal əlçatanlıq daxildir. Yaponiya, Sinqapur və Skandinaviya ölkələri bu istiqamətdə qabaqcıl nümunələr kimi göstərilir.
Texnologiya burada əsas transformasiya alətlərindən biri hesab olunur. Süni intellekt və ağıllı şəhər sistemləri yaşlı insanların həyat keyfiyyətini artırmaq üçün getdikcə daha geniş tətbiq edilir. Sensor əsaslı təhlükəsizlik sistemləri, rəqəmsal səhiyyə platformaları, avtomatlaşdırılmış ictimai xidmətlər və ağıllı nəqliyyat həlləri şəhərlərin sosial dayanıqlığını gücləndirir. Beynəlxalq analitik mərkəzlərin hesabatlarında qeyd edilir ki, yaxın onilliklərdə şəhər infrastrukturu texnologiya ilə sosial siyasətin birləşdiyi yeni model üzrə inkişaf edəcək.
Azərbaycan da urbanizasiya və rəqəmsal transformasiya siyasətində bu qlobal tendensiyaları nəzərə alan ölkələr sırasında yer alır. Son illərdə ağıllı şəhər və ağıllı kənd layihələrinin genişləndirilməsi, şəhər nəqliyyatının modernləşdirilməsi və rəqəmsal xidmətlərin inkişafı gələcək demoqrafik dəyişikliklərə uyğunlaşma baxımından mühüm addımlar hesab olunur. Xüsusilə yeni urbanizasiya layihələrində enerji səmərəliliyi və sosial inklüzivlik prinsiplərinin tətbiqi şəhərlərin uzunmüddətli dayanıqlığını artıran amillərdən biridir.
Yaşlanan əhali yalnız sosial məsələ deyil, şəhərlərin iqtisadi modelini dəyişdirən qlobal prosesdir. Gələcəyin şəhərləri daha çevik, texnologiya əsaslı və insan yönümlü olmalıdır. Əks halda urbanizasiya prosesi sosial təcrid, səhiyyə yükü və iqtisadi balanssızlıq risklərini artıracaq. Bu səbəbdən müasir şəhərsalma siyasəti artıq yalnız tikinti və infrastruktur anlayışı ilə məhdudlaşmır; əsas məqsəd müxtəlif nəsillərin birgə və təhlükəsiz yaşaya biləcəyi dayanıqlı şəhər mühiti formalaşdırmaqdır.
Nuray,
AzNews.az