Su ehtiyatlarının idarə olunması üçün çoxsəviyyəli və sərhədləri aşan idarəetmə mexanizmlərinə ehtiyac var.
Aznews.az xəbər verir ki, bunu BMT-nin Məskunlaşma Proqramının (UN-Habitat) icraçı direktoru Anaklaudia Rossbax Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyası (WUF13) çərçivəsində keçirilən "Su Konfransı: Şəhər Mənzil Sektorunun İnkişaf Yol Xəritəsi" adlı tədbirdə deyib.
"Su mənbələri inzibati sərhədlərlə məhdudlaşmadığı üçün yerli, regional və milli idarəetmə səviyyələrinin koordinasiyalı fəaliyyəti vacibdir. Su sərhəd tanımır. Buna görə də güclü idarəetmə sistemləri qurulmalı, suyun hamı üçün əlçatan və ədalətli bölüşdürülməsi təmin edilməlidir".
Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunda su ehtiyatlarının idarə olunması ilə bağlı səsləndirilən fikirlər qlobal miqyasda getdikcə dərinləşən resurs böhranının miqyasını göstərir. UN-Habitat-ın icraçı direktoru Anaklaudia Rossbaxın vurğuladığı kimi, su mənbələri inzibati sərhədlərlə məhdudlaşmadığı üçün bu sahədə yalnız lokal yanaşmalar kifayət etmir. Su ehtiyatlarının idarə olunması artıq çoxsəviyyəli koordinasiya, regional əməkdaşlıq və uzunmüddətli strateji planlaşdırma tələb edən təhlükəsizlik məsələsinə çevrilir.
BMT-nin məlumatlarına görə, hazırda dünya üzrə 2 milyarddan çox insan təhlükəsiz içməli suya tam çıxış imkanına malik deyil. İqlim dəyişiklikləri, urbanizasiya və əhali artımı nəticəsində suya tələbat sürətlə yüksəlir. Dünya Bankının hesablamalarına əsasən, 2050-ci ilə qədər bir çox regionlarda su ehtiyatlarının azalması iqtisadi artıma ciddi təsir göstərə bilər. Xüsusilə transsərhəd çaylardan asılı olan ölkələr üçün bu məsələ daha həssas xarakter daşıyır.
Anaklaudia Rossbaxın “su sərhəd tanımır” fikri müasir su siyasətinin əsas prinsipini əks etdirir. Dünyada 260-dan çox transsərhəd çay hövzəsi mövcuddur və bir çox ölkənin su təhlükəsizliyi qonşu dövlətlərlə koordinasiyalı əməkdaşlıqdan asılıdır. Beynəlxalq ekspertlər hesab edir ki, yaxın onilliklərdə su ehtiyatlarının idarə olunması regional sabitlik və iqtisadi təhlükəsizlik üçün əsas məsələlərdən birinə çevriləcək. Bu səbəbdən BMT və digər beynəlxalq təşkilatlar inteqrə olunmuş su idarəçiliyi modelini təşviq edir.
Şəhərlərin böyüməsi də su məsələsini daha mürəkkəb edir. BMT-nin proqnozlarına görə, 2050-ci ilə qədər dünya əhalisinin təxminən 68 %-i şəhərlərdə yaşayacaq və urbanizasiya kommunal xidmətlər üzərində böyük təzyiq yaradacaq. Şəhərlərdə içməli su təchizatı, kanalizasiya sistemləri və suyun təkrar istifadəsi kimi məsələlər artıq urbanizasiya siyasətinin ayrılmaz hissəsi hesab olunur. OECD və UN-Habitat hesabatlarında qeyd edilir ki, gələcəyin şəhərləri suya qənaət edən və resurs dövriyyəsinə əsaslanan modellərlə inkişaf etməlidir.
Bu baxımdan “çoxsəviyyəli idarəetmə” anlayışı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Yerli bələdiyyələr, regional qurumlar və milli hökumətlər arasında koordinasiya olmadan effektiv su siyasəti formalaşdırmaq mümkün deyil. İnfrastruktur layihələri, su ehtiyatlarının monitorinqi və fövqəladə risklərə qarşı hazırlıq vahid strategiya çərçivəsində idarə edilməlidir. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, su idarəçiliyində institusional parçalanma resurs itkilərinə və sosial bərabərsizlik risklərinin artmasına səbəb olur.
Azərbaycan üçün də bu məsələ strateji aktuallıq daşıyır. Ölkənin su ehtiyatlarının mühüm hissəsinin transsərhəd mənbələr hesabına formalaşması regional koordinasiyanı və daxili idarəetmənin səmərəliliyini vacib edir. Son illərdə su anbarlarının yenilənməsi, yeni suvarma sistemlərinin qurulması və damlama texnologiyalarının tətbiqi bu sahədə həyata keçirilən əsas addımlar sırasındadır. Eyni zamanda şəhər təsərrüfatında su itkilərinin azaldılması və alternativ mənbələrin araşdırılması urbanizasiya siyasətinin mühüm komponentlərindən birinə çevrilir.
Qlobal tendensiyalar göstərir ki, su ehtiyatlarının idarə olunması gələcəkdə enerji təhlükəsizliyi qədər vacib strateji sahə olacaq. Çünki sənaye, kənd təsərrüfatı və şəhər inkişafı arasında balansın qorunması birbaşa su resurslarından asılıdır. Bu səbəbdən beynəlxalq təşkilatlar su siyasətinə yalnız ekoloji məsələ kimi deyil, iqtisadi və sosial dayanıqlılığın əsas elementi kimi yanaşırlar.
WUF13 çərçivəsində aparılan müzakirələr də göstərir ki, gələcəyin şəhər modeli resursların ağıllı idarə olunması üzərində qurulacaq. Su ehtiyatlarının ədalətli bölüşdürülməsi, regional əməkdaşlıq və koordinasiyalı idarəetmə mexanizmləri olmadan dayanıqlı urbanizasiya siyasətini formalaşdırmaq mümkün olmayacaq.
Nuray,
AzNews.az