Bakıda keçirilən XIII Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF13) çərçivəsində aborigen xalqların mənzil hüquqlarına həsr olunmuş dəyirmi masa təşkil edilib.
Aznews.az xəbər verir ki, “Müxtəlifliyi ilə bütün aborigen xalqlar üçün adekvat mənzil” mövzusunda keçirilən sessiyada mənzil siyasətinin torpaq hüquqlarına, mədəni kimliyə və ənənəvi həyat tərzinə hörmət prinsipləri əsasında qurulmasının vacibliyi müzakirə olunur.
Tədbirin gündəliyinə məcburi köçürülmənin qarşısının alınması, aborigen qadınların mənzil təminatı, torpaq hüquqlarının qorunması, eləcə də yerli icmaların qərarların qəbulunda iştirakının artırılması məsələləri daxil edilib.
Sessiyada BMT, hökumətlər, vətəndaş cəmiyyəti və müxtəlif ölkələrdən aborigen icmaların nümayəndələri iştirak edirlər.
Müzakirələrin əsas məqsədi aborigen xalqların mənzil təminatı sahəsində üzləşdikləri problemlərin və bu istiqamətdə tətbiq olunan uğurlu təcrübələrin paylaşılmasıdır.
Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumu çərçivəsində aborigen xalqların mənzil hüquqlarına həsr olunan müzakirələr müasir urbanizasiya siyasətinin dəyişən mahiyyətini ortaya qoyur. “Müxtəlifliyi ilə bütün aborigen xalqlar üçün adekvat mənzil” mövzusu artıq mənzil məsələsinin yalnız sosial təminat və infrastruktur çərçivəsində deyil, mədəni kimlik, torpaq hüquqları və icma əsaslı inkişaf modeli kontekstində qiymətləndirildiyini göstərir. Bu yanaşma son illərdə BMT və beynəlxalq inkişaf institutlarının şəhərsalma gündəliyində əsas istiqamətlərdən birinə çevrilib.
Qlobal miqyasda yüz milyonlarla insan yerli və aborigen icmaların nümayəndəsi hesab olunur. BMT-nin məlumatlarına görə, dünya əhalisinin təxminən 6 %-ni təşkil etmələrinə baxmayaraq, onlar yoxsulluq, torpaq hüquqları və sosial xidmətlərə çıxış baxımından ən həssas qruplardan biri olaraq qalırlar. Xüsusilə urbanizasiya və sənaye genişlənməsi nəticəsində bir çox aborigen icmalar öz ənənəvi yaşayış məkanlarını itirmək riski ilə üzləşir. Bu səbəbdən mənzil siyasəti artıq yalnız fiziki yaşayış sahəsi deyil, sosial və mədəni davamlılıq məsələsi kimi qəbul olunur.
Forumda müzakirə edilən torpaq hüquqları məsələsi beynəlxalq hüquq baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Son illərdə bir sıra ölkələrdə infrastruktur və sənaye layihələri səbəbindən yerli icmaların köçürülməsi ciddi sosial müzakirələr yaradıb. BMT-nin Aborigen Xalqların Hüquqları Bəyannaməsində onların torpaq, resurs və ənənəvi yaşayış mühitinə dair hüquqlarının qorunması əsas prinsiplərdən biri kimi təsbit edilir. Beynəlxalq ekspertlər hesab edir ki, yerli icmaların razılığı olmadan həyata keçirilən layihələr uzunmüddətli sosial risklər və etimad problemləri yarada bilər.
Mənzil siyasətində “mədəni uyğunluq” anlayışı da son illərdə daha çox ön plana çıxır. Ənənəvi urbanizasiya modelləri bir çox hallarda yerli icmaların həyat tərzi və sosial strukturlarını nəzərə almırdı. Halbuki müasir yanaşmada yaşayış məkanlarının planlaşdırılması zamanı sosial münasibətlər, kollektiv həyat forması və mədəni xüsusiyyətlər əsas amillərdən biri hesab olunur. Kanada, Yeni Zelandiya və Latın Amerikası ölkələrində həyata keçirilən bəzi layihələr göstərir ki, icma əsaslı və iştirakçı model daha davamlı nəticələr verir.
Aborigen qadınların mənzil təminatı məsələsinin ayrıca müzakirə olunması da diqqət çəkən məqamlardandır. Beynəlxalq araşdırmalar göstərir ki, sosial və iqtisadi risklərdən ən çox təsirlənən qruplardan biri məhz yerli icmalardakı qadınlardır. Mənzilə çıxış, təhlükəsizlik və mülkiyyət hüquqları sosial inklüzivliyin əsas indikatorlarından biri hesab olunur. Bu səbəbdən gender əsaslı yanaşma artıq urbanizasiya siyasətinin vacib komponentinə çevrilir.
Forum çərçivəsində qərarvermə prosesində yerli icmaların iştirakının artırılması məsələsinin vurğulanması da təsadüfi deyil. Dünya Bankı və UN-Habitat ekspertləri hesab edir ki, urbanizasiya və yenidənqurma layihələrinin uğuru yalnız maliyyə və texniki imkanlardan deyil, ictimai iştirak səviyyəsindən də asılıdır. Yerli icmaların prosesə real şəkildə cəlb olunması həm layihələrin legitimliyini artırır, həm də sosial dayanıqlılığı gücləndirir.
Müasir şəhərsalma siyasətində əsas dəyişikliklərdən biri də “vahid model” yanaşmasından uzaqlaşmaqdır. Qlobal təcrübə göstərir ki, müxtəlif sosial və mədəni qrupların ehtiyaclarını nəzərə almayan urbanizasiya modeli uzunmüddətli perspektivdə sosial bərabərsizlik və inteqrasiya problemləri yaradır. Buna görə də inklüziv və iştirakçı şəhərsalma artıq beynəlxalq inkişaf strategiyalarının əsas istiqamətlərindən biri kimi qəbul edilir.
WUF13 çərçivəsində keçirilən bu müzakirələr bir daha göstərir ki, gələcəyin şəhərləri yalnız texnoloji və iqtisadi baxımdan deyil, sosial və mədəni baxımdan da dayanıqlı olmalıdır. Mənzil siyasəti artıq yalnız yaşayış sahələrinin artırılması deyil, insanların kimliyini, hüquqlarını və sosial bağlılığını qoruyan kompleks inkişaf modeli kimi formalaşır.
Nuray,
AzNews.az