Qədim abidələrin inşasında kənar qüvvələrin rolunun olması iddiası illərdir müzakirə edilir.
Bəs elm bu barədə nə deyir?
İnsanlıq tarixi hər zaman böyük sirlər və möhtəşəm tikililərlə zəngin olub. Lakin bu möhtəşəmlik bəzən qəribə nəzəriyyələrin yaranmasına da rəvac verir: "Piramidaları qədim insanlar təkbaşına, heç bir texnologiya olmadan necə tikə bilərdilər? Bəlkə onlara yadplanetlilər kömək edib?"
Bu iddiaların memarı, 1968-ci ildə işıq üzü görən və dünyada milyonlarla nüsxə ilə satılan "Tanrıların arabaları" (Chariots of the Gods) kitabının müəllifi, isveçrəli yazıçı Erix fon Denikendir. Müəllif dünyasını dəyişsə də, onun "qədim astronavtlar" mifi hələ də kütlələri maqnit kimi özünə çəkməkdə davam edir. Bəs bu cazibənin arxasında nə dayanır? Real faktlar, yoxsa sadəcə olaraq insanın qeyri-adi olana duyduğu psixoloji ehtiyac?
Tarixi həqiqətlər şoudan daha maraqlıdır
Deniken və onun ardıcılları piramidaların, eləcə də digər qədim abidələrin mühəndislik dəqiqliyini əsas gətirərək, bunun insan əlinin məhsulu ola bilməyəcəyini iddia edirlər. Lakin müasir arxeologiya elmi bu quru fərziyyələri darmadağın edir.
Gizadakı qazıntılar zamanı arxeoloqlar kosmik gəmilərin izlərini deyil, minlərlə insanın illərlə yaşadığı planlı işçi qəsəbələrini, çörəkxanaları və təşkilati qida tədarükü sistemlərini aşkar ediblər. Piramidalar yadplanetlilərin lazerləri ilə deyil, mükəmməl logistika, insan əməyi və nəsildən-nəslə ötürülən sənətkarlıq bilikləri sayəsində ucaldılıb. Üstəlik, daşlar üzərindəki xırda qüsurlar və insan əlinin izləri bu tikintinin tamamilə bəşəri olduğunu sübut edir.
Eyni mənzərə Türkiyədə yerləşən məşhur **Göbəklitəpə** abidəsində də özünü göstərir. Yazının ixtirasından min illər əvvəl yaşamış ovçu-yığıcı icmalar, heç bir kənar müdaxilə olmadan, sadəcə koordinasiyalı əmək və ritual birliyi sayəsində nəhəng daş sütunları ucaltmağı bacarıblar.
.jpg)
Yadplanetli mifi haradan doğdu? Müasir qorxuların təzahürü
Psixoloqlar və tarixçilər qeyd edirlər ki, Denikenin nəzəriyyələri təsadüfi bir dövrdə yaranmayıb. Bu ideyalar Soyuq müharibənin pik nöqtəsində, nüvə fəlakəti qorxusu, kosmik yarış və sürətli texnoloji sıçrayışların yaşandığı bir vaxtda kristallaşdı.
İnsanlıq dünyanı məhv edə biləcək gücə sahib olduğunu anlayanda və kosmosa ilk addımlarını atanda, keçmişi də modernləşdirməyə başladı. Qədim astronavtlar ideyası insanlara bir növ təsəlli verirdi: *"Biz tək deyilik və bizdən daha üstün varlıqlar bizə nəzarət edir"*. Yəni, keçmişə dair bu iddialar əslində keçmişdən çox, müasir insanın daxili narahatlıqlarını və gələcək qorxularını əks etdirirdi.
Elm niyə "Uduzur"? – Reytinq və Spektakl Yarışı
Arxeoloji nəticələr hər zaman ehtiyatlı, ehtimallara əsaslanan və ciddi maddi sübutlara söykənən elmi dil ilə ifadə olunur. Həqiqi elm illərlə davam edən qazıntı, səbr və laboratoriya analizləri tələb edir. Lakin geniş kütlə üçün bu ehtiyatlılıq bəzən tərəddüd kimi görünür.
Psevdo-elm (saxta elm) isə bu boşluğu dərhal böyük bir "şou" və sensasiya ilə doldurur. Onlar maddi sübutları, işçi qəsəbələrini və tarixi sənədləri kənara qoyaraq, kontekstdən qopardılmış fotolar və eyhamlar üzərindən ani "skandallar" yaradırlar.
Rəqəmsal media bu tendensiyanı daha da sürətləndirir: vizual olaraq cəlbedici olan yalan iddialar, elmi metodoloji izahlardan daha tez yayılır. Bu, təkcə ideyaların deyil, həm də böyük pulların savaşıdır. Elm adamlarının fundamental əsərləri kiçik tirajla çap olunduğu halda, "History Channel" kimi kanallarda yayımlanan "Ancient Aliens" (Qədim Yadplanetlilər) tipli proqramlar və milyonlarla satan kitablar bu sahəni gəlirli bir sənayeyə çevirib.
Qədim insanların zəkasını kiçiltməyək
Yadplanetli iddialarının ən təhlükəli tərəfi odur ki, bu nəzəriyyələr qədim insanların yaradıcılığını, dözümlülüyünü və zəkasını heçə sayır. İnsanı yaradıcı subyekt olmaqdan çıxarıb, onu sadəcə "kosmik qonaqların" idarə etdiyi robot səviyyəsinə endirir.
Ancaq elm bizə daha gözəl və qürurverici bir hekayə danışır. Abidələr, qədim şəhərlər və incəsənət nümunələri itkin düşmüş kosmik qonaqların deyil, birbaşa bizim əcdadlarımızın əsəridir. İnsanlar əməkdaşlıq, sınaq-yanılma və əzmkarlıq sayəsində möcüzələr yaradıblar – heç bir yadplanetlinin köməyi olmadan.
**AzNews.az**