Qlobal iqtisadiyyatda ictimai iaşə sektoru xidmət sənayesinin ən dinamik sahələrindən biri hesab olunur. Pandemiya sonrası dövrdə dünya üzrə restoran və qida xidmətləri bazarı yenidən sürətli böyümə mərhələsinə daxil olub. “Statista” və “Euromonitor” kimi beynəlxalq analitik platformaların qiymətləndirmələrinə görə, şəhərləşmə, turizm və rəqəmsal sifariş platformalarının genişlənməsi ictimai iaşə sektorunun əsas inkişaf faktorlarına çevrilib.
Azərbaycanda müşahidə olunan artım da daxili istehlak aktivliyinin yüksəldiyini göstərən mühüm indikatorlardan biri sayılır. Xüsusilə iri şəhərlərdə həyat tempinin dəyişməsi, xidmət əsaslı iqtisadi modelin genişlənməsi və sosial davranışın transformasiyası ictimai iaşə xidmətlərinə tələbi artırır. Son illərdə kafe mədəniyyətinin və sürətli xidmət modellərinin geniş yayılması bazarın strukturunu dəyişdirən əsas tendensiyalardan biridir.
Sektor daxilində hüquqi və fiziki şəxslərin paylarının demək olar ki, bərabər olması bazarın həm korporativ, həm də kiçik sahibkarlıq əsasında inkişaf etdiyini göstərir. Hüquqi şəxslərin dövriyyəsinin 430 milyon manatı ötməsi iri restoran şəbəkələrinin və təşkilatlanmış xidmət modellərinin genişləndiyini nümayiş etdirir. Eyni zamanda fərdi sahibkarların yüksək paya malik olması ictimai iaşənin kiçik və orta biznes üçün əsas fəaliyyət istiqamətlərindən biri olaraq qaldığını göstərir.
İctimai iaşə sektorunun inkişafı məşğulluq baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Beynəlxalq Əmək Təşkilatının məlumatlarına görə, restoran və xidmət sektoru dünyada ən çox iş yeri yaradan sahələrdən biridir. Azərbaycanda da bu sektor xüsusilə gənclərin və xidmət sahəsində çalışan əmək qüvvəsinin məşğulluğunda mühüm rol oynayır.
Rəqəmsal texnologiyalar və onlayn sifariş sistemləri də bazarın transformasiyasını sürətləndirir. Mobil tətbiqlər, çatdırılma platformaları və rəqəmsal ödəniş sistemləri istehlak davranışını dəyişdirərək iaşə sektorunun iqtisadi dövriyyəsini genişləndirir. Dünyada “foodtech” adlandırılan bu seqment artıq ən sürətlə böyüyən xidmət bazarlarından biri hesab olunur.
Turizm faktorunun da ictimai iaşə bazarına təsiri artır. Xarici turist axınının genişlənməsi restoran və milli mətbəx sektoruna əlavə iqtisadi impuls verir. Azərbaycan son illərdə regional turizm mərkəzi kimi mövqeyini gücləndirdikcə ictimai iaşə sektoru da iqtisadiyyatın vacib gəlir mənbələrindən birinə çevrilir.
Bununla yanaşı, qlobal ərzaq qiymətlərindəki dəyişikliklər və logistika xərcləri ictimai iaşə sektorunun əsas risk faktorları olaraq qalır. Dünyada ərzaq inflyasiyası restoran biznesinin maya dəyərinə birbaşa təsir edir. Bu səbəbdən bir çox ölkələrdə restoran şəbəkələri artıq rəqəmsallaşma və optimallaşdırılmış idarəetmə modellərinə daha çox üstünlük verirlər.
Azərbaycanda ictimai iaşə dövriyyəsində müşahidə olunan artım göstərir ki, xidmət sektoru iqtisadiyyatın əsas hərəkətverici istiqamətlərindən birinə çevrilməkdə davam edir. Bu tendensiya həm daxili istehlak bazarının genişləndiyini, həm də urbanizasiya və müasir xidmət mədəniyyətinin iqtisadi davranışa daha çox təsir etdiyini ortaya qoyur.
Nuray,
AzNews.az