Azərbaycanda toxumçuluğun (tingçiliyin) inkişafı üzrə hüquqi, institusional və dəstək tədbirlərinin hazırlanması və icra edilməsi nəzərdə tutulur.
Aznews.az xəbər verir ki, bu məsələ "Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026−2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı"nda əksini tapıb. Sənədə əsasən, 2026-2030-cu illərdə “Toxumçuluq haqqında” Qanunun və digər normativ sənədlər yenilənəcək, toxum istehsal edən elmi tədqiqat müəssisə və təşkilatlarının və Toxum Fondunun fəaliyyəti təkmilləşdiriləcək, idxal olunan toxumlara dövlət nəzarətinin və toxumçuluqla bağlı subsidiyalaşma alətlərinin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı təkliflər hazırlanacaq.
Eyni zamanda toxum istehsal edən elmi tədqiqat müəssisə və təşkilatlarının, Toxum Fondunun fəaliyyətinin optimallaşdırılması və maddi-texniki bazasının yaxşılaşdırılması, özəl sektorun iştirakı ilə müqaviləli toxum istehsalının təşviqi, toxumçuluq sahəsində nəticəyönümlü subsidiyalaşma alətlərinin tətbiq edilməsi planlaşdırılır.
Paralel olaraq, ölkəyə idxal olunan toxumlara dövlət nəzarəti sisteminin yaradılması, toxum istehsalının artırılması, bu sahədə özünütəminatın yaxşılaşdırılması hədəflənir.
Azərbaycanda 2026–2030-cu illər üçün nəzərdə tutulan toxumçuluq və tingçilik islahatları aqrar sektorun strateji istiqamətlərindən biri kimi diqqət çəkir. “Toxumçuluq haqqında” qanunvericiliyin yenilənməsi, dövlət nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi və özəl sektorun bu sahəyə daha geniş cəlb olunması kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın və ərzaq təhlükəsizliyinin artırılmasına hesablanıb. Dövlət proqramında toxum istehsalının genişləndirilməsi və idxaldan asılılığın azaldılması məqsədinin xüsusi vurğulanması bu sahənin artıq milli iqtisadi təhlükəsizlik elementi kimi qiymətləndirildiyini göstərir.
Müasir kənd təsərrüfatında toxum sektoru strateji resurs hesab olunur. BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO) və Dünya Bankının hesabatlarında qeyd edilir ki, kənd təsərrüfatı məhsuldarlığının 40-50 %-ə qədəri keyfiyyətli toxum təminatından asılıdır. Son illərdə iqlim dəyişiklikləri, quraqlıq və torpaq deqradasiyası şəraitində yüksək məhsuldar və davamlı toxum növlərinə ehtiyac daha da artıb.
Azərbaycanın toxum idxalından müəyyən asılılığı aqrar sektorun əsas çağırışlarından biri olaraq qalır. Qlobal bazarlarda toxum qiymətlərinin dəyişkənliyi və logistika riskləri ərzaq istehsalında əlavə təzyiq yarada bilir. Bu baxımdan yerli toxum istehsalının artırılması yalnız kənd təsərrüfatı deyil, həm də iqtisadi dayanıqlılıq məsələsi kimi qiymətləndirilir.
Dövlət proqramında elmi tədqiqat müəssisələrinin və Toxum Fondunun fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dünyada toxumçuluq sektoru artıq yüksək texnologiya və aqrar biotexnologiya əsaslı sahəyə çevrilib. ABŞ, Hollandiya və İsrail kimi ölkələrdə məhsuldarlığın əsas hissəsi məhz elmi əsaslı seleksiya və toxum innovasiyaları hesabına təmin olunur. Azərbaycan üçün də elmi bazanın gücləndirilməsi məhsuldarlığın yüksəldilməsi və iqlim risklərinə uyğunlaşma baxımından vacib hesab edilir.
Özəl sektorun müqaviləli toxum istehsalına cəlb olunması bazarın institusional inkişafı baxımından mühüm addım sayılır. Beynəlxalq təcrübədə dövlət və özəl sektor əməkdaşlığı toxum bazarının inkişafında əsas model kimi tətbiq olunur. Bu yanaşma həm investisiya imkanlarını genişləndirir, həm də istehsal və keyfiyyət standartlarının yüksəlməsinə şərait yaradır.
Subsidiyalaşma mexanizmlərinin nəticəyönümlü model üzrə yenidən qurulması da diqqət çəkən məqamlardandır. Son illərdə aqrar siyasətdə subsidiya sistemləri yalnız dəstək aləti deyil, məhsuldarlıq və keyfiyyət indikatorlarına bağlı təşviq mexanizmi kimi formalaşdırılır. Bu model fermerləri daha səmərəli və texnologiyayönümlü istehsala təşviq edir.
İdxal olunan toxumlara dövlət nəzarət sisteminin yaradılması fitosanitar təhlükəsizlik baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qlobal aqrar bazarda xəstəliklərə və iqlim dəyişikliklərinə həssas toxumların yayılması ərzaq təhlükəsizliyi üçün risklər yarada bilir. Buna görə də bir çox ölkələrdə toxum idxalı ciddi sertifikatlaşdırma və keyfiyyət nəzarəti prosedurları ilə tənzimlənir.
Toxumçuluğun inkişafı kənd təsərrüfatının digər sahələrinə də multiplikativ təsir göstərir. Keyfiyyətli toxum məhsuldarlığı artırmaqla yanaşı, su və gübrə istifadəsinin optimallaşdırılmasına, istehsal xərclərinin azalmasına və ixrac potensialının genişlənməsinə imkan yaradır. Xüsusilə iqlim dəyişikliyi fonunda quraqlığa davamlı toxum növlərinin inkişafı gələcək aqrar strategiyanın əsas elementlərindən biri hesab olunur.
Azərbaycanda toxumçuluq üzrə planlaşdırılan islahatlar göstərir ki, aqrar siyasətdə artıq yalnız istehsal həcmi deyil, texnoloji dayanıqlılıq və strateji özünütəminat məsələləri ön plana çıxır. Bu yanaşma uzunmüddətli perspektivdə ölkənin ərzaq təhlükəsizliyi və kənd təsərrüfatının rəqabət qabiliyyətinin gücləndirilməsi baxımından mühüm rol oynaya bilər.
Nuray,
AzNews.az