Azərbaycan ənənəvi olaraq buğda təminatında idxaldan qismən asılı ölkələr sırasındadır. Son illərdə dövlət səviyyəsində taxılçılığın inkişafı, suvarma imkanlarının genişləndirilməsi və subsidiya mexanizmlərinin tətbiqi hesabına yerli istehsal artırılsa da, ölkənin ümumi istehlak tələbatı tam şəkildə daxili istehsal hesabına qarşılanmır. Bu səbəbdən idxal bazarındakı dəyişikliklər daxili ərzaq bazarı üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.
Rəqəmlər göstərir ki, ilk rübdə Rusiyadan buğda idxalı həm həcm, həm də dəyər baxımından kəskin yüksəlib. Bu tendensiya bir neçə amillə bağlıdır. İlk növbədə, Rusiya son illərdə dünya buğda bazarında ən böyük ixracatçılardan birinə çevrilib. Beynəlxalq Taxıl Şurasının məlumatlarına görə, qlobal buğda ixracında Rusiyanın payı artıq 20 %-dən yuxarıdır. Böyük istehsal həcmi və rəqabətqabiliyyətli qiymətlər region ölkələrinin alış strukturuna birbaşa təsir edir.
Digər tərəfdən, Qazaxıstandan idxalın azalması Mərkəzi Asiya bazarında məhsuldarlıq, logistika və qiymət dəyişiklikləri ilə əlaqələndirilir. Son illərdə Qazaxıstanda iqlim dəyişiklikləri və quraqlıq riskləri taxıl istehsalına təsir göstərib. Bu isə ixrac potensialının və qiymət siyasətinin dəyişməsinə səbəb olur. Azərbaycanın idxal strukturundakı dəyişikliklər də məhz regional istehsal imkanlarına uyğun formalaşır.
Buğda idxalının dəyər baxımından daha sürətli artması qlobal taxıl bazarında qiymət faktorunun hələ də həssas olaraq qaldığını göstərir. Son illərdə dünya bazarlarında enerji xərcləri, logistika tarifləri və geosiyasi risklər kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətinə ciddi təsir edib. Taxıl bazarında qiymət dəyişiklikləri isə birbaşa olaraq un və çörək məhsulları kimi sosial əhəmiyyətli ərzaq məhsullarının maya dəyərinə təsir göstərir.
Ərzaq təhlükəsizliyi baxımından idxalın şaxələndirilməsi strateji məsələ olaraq qalır. Qlobal təcrübə göstərir ki, yalnız bir və ya iki əsas təchizatçıdan asılılıq risk yarada bilər. Bu səbəbdən bir çox ölkələr paralel olaraq həm daxili istehsalı artırmağa, həm də alternativ idxal marşrutları və tərəfdaşları formalaşdırmağa çalışır.
Azərbaycanda son illər taxılçılığın inkişafı istiqamətində dövlət proqramlarının həyata keçirilməsi də məhz bu məqsədə xidmət edir. Azad edilmiş ərazilərdə aqrar potensialın dövriyyəyə cəlb olunması, müasir suvarma sistemlərinin tətbiqi və toxumçuluq sahəsində planlaşdırılan islahatlar uzunmüddətli perspektivdə idxaldan asılılığın azaldılmasına hesablanıb.
Bununla yanaşı, qlobal ərzaq bazarındakı dəyişikliklər göstərir ki, tam özünütəminat modeli bir çox ölkələr üçün iqtisadi baxımdan optimal hesab edilmir. Əsas məsələ balanslaşdırılmış təminat sisteminin qurulması, strateji ehtiyatların formalaşdırılması və tədarük zəncirinin davamlılığının qorunmasıdır.
Azərbaycanda buğda idxalının artması fonunda müşahidə olunan dəyişikliklər göstərir ki, regionda taxıl bazarı yeni mərhələyə daxil olur. İqlim dəyişiklikləri, geosiyasi faktorlar və qlobal ərzaq bazarındakı rəqabət yaxın illərdə də taxıl siyasətini iqtisadi gündəliyin əsas istiqamətlərindən biri kimi saxlayacaq.
Nuray,
AzNews.az