Son illərdə qlobal maliyyə bazarlarında yüksək faiz mühiti müşahidə olunsa da, Azərbaycanda kredit faizlərində tədrici enmə daxili monetar şəraitin müəyyən qədər sabitləşdiyini göstərir. ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi və Avropa Mərkəzi Bankının sərt pul siyasəti qlobal maliyyə axınlarına təsir etsə də, Azərbaycanın bank sektorunda likvidlik göstəricilərinin yüksək qalması kredit bazarına müəyyən yumşaldıcı təsir göstərib.
Bank sektorunun kredit portfelinin 30 milyard manatı keçməsi iqtisadiyyatda maliyyələşmə tələbatının yüksək olaraq qaldığını göstərir. Portfel strukturunda biznes kreditlərinin üstünlük təşkil etməsi real sektorun maliyyə resurslarına ehtiyacının davam etdiyini göstərən əsas göstəricilərdən biridir. Xüsusilə qeyri-neft sektorunda investisiya layihələrinin genişlənməsi bank kreditlərinə tələbi artırır.
İstehlak kreditlərinin həcminin yüksək qalması daxili istehlak bazarındakı dinamikanı əks etdirir. Dünyanın bir çox ölkəsində olduğu kimi, Azərbaycanda da istehlak kreditləri pərakəndə ticarət və xidmət sektorunun genişlənməsində mühüm rol oynayır. Bununla yanaşı, mərkəzi banklar adətən istehlak kreditləşməsində balansın qorunmasına xüsusi diqqət yetirirlər. Çünki həddindən artıq sürətli istehlak kreditləşməsi inflyasiya və maliyyə dayanıqlılığı baxımından risklər yarada bilər.
İpoteka kreditlərinin artımı isə daşınmaz əmlak bazarında aktivliyin davam etdiyini göstərir. Mənzil bazarında uzunmüddətli maliyyə imkanlarının genişlənməsi tikinti sektoruna və əlaqəli iqtisadi sahələrə müsbət təsir göstərir. Beynəlxalq təcrübədə ipoteka bazarı iqtisadi artımın mühüm indikatorlarından biri hesab olunur, çünki bu sektor tikinti, sənaye, xidmət və məşğulluq bazarı ilə birbaşa əlaqəlidir.
Faizlərin azalması biznes üçün maliyyələşmə xərclərinin müəyyən qədər aşağı düşməsi deməkdir. Bu isə xüsusilə kiçik və orta sahibkarlıq üçün investisiya imkanlarını genişləndirə bilər. Dünya Bankı və Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyasının hesabatlarında qeyd olunur ki, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə kredit resurslarının əlçatanlığı özəl sektorun böyüməsində əsas amillərdən biridir.
Bununla yanaşı, Azərbaycanda kredit faizləri hələ də bir sıra inkişaf etmiş bazarlarla müqayisədə yüksək olaraq qalır. Bunun əsas səbəbləri sırasında risk mühiti, dollarlaşma faktorları, bank sektorunda maliyyə resurslarının maya dəyəri və uzunmüddətli kapital bazarının məhdudluğu göstərilir. Maliyyə bazarlarının dərinləşməsi və kapital alətlərinin inkişafı uzunmüddətli perspektivdə faizlərin daha da optimallaşmasına şərait yarada bilər.
Hazırkı dinamika onu göstərir ki, bank sektoru post-pandemiya və qlobal inflyasiya dövründən sonra daha balanslı kredit mərhələsinə daxil olur. Kredit faizlərindəki enmə iqtisadi aktivliyin dəstəklənməsi baxımından mühüm amil sayılsa da, maliyyə dayanıqlılığı və risk idarəetməsi məsələləri paralel şəkildə prioritet olaraq qalır.
Azərbaycanda kredit bazarında müşahidə olunan dəyişikliklər iqtisadiyyatın maliyyə sektorunda yeni tarazlıq mərhələsinin formalaşdığını göstərir. Yaxın illərdə inflyasiya dinamikası, monetar siyasət qərarları və iqtisadi artım templəri kredit bazarının inkişaf istiqamətlərini müəyyən edən əsas faktorlar olacaq.
Nuray,
AzNews.az