Azərbaycan su resursları baxımından məhdud imkanlara malik ölkələr sırasındadır. İqlim dəyişiklikləri, temperatur artımı və yağıntıların azalması regionda su ehtiyatlarına təzyiqi artırır. BMT və Dünya Bankının qiymətləndirmələrinə görə, yaxın onilliklərdə Cənubi Qafqaz regionunda su qıtlığı riskləri daha da güclənə bilər. Bu şəraitdə suyun yalnız həcmi deyil, keyfiyyətinin qorunması da iqtisadi təhlükəsizlik məsələsinə çevrilir.
Kənd təsərrüfatı Azərbaycanda su istehlakının ən böyük hissəsini təşkil edir. Mövcud hesablamalara görə, ölkədə istifadə olunan şirin su ehtiyatlarının təxminən 70-75 %-i aqrar sektora yönəlir. Bu səbəbdən suvarma sistemlərində keyfiyyətə nəzarət məhsuldarlıq, torpaq münbitliyi və ekoloji dayanıqlılıq baxımından kritik əhəmiyyət daşıyır.
Qlobal təcrübə göstərir ki, suyun keyfiyyəti kənd təsərrüfatında məhsulun həm həcminə, həm də keyfiyyətinə birbaşa təsir edir. Tərkibində yüksək duzluluq, ağır metallar və ya kimyəvi çirkləndiricilər olan su torpağın deqradasiyasına, məhsuldarlığın azalmasına və uzunmüddətli ekoloji problemlərə səbəb ola bilər. Xüsusilə quraq və yarımsəhra iqlim zonasına malik ölkələrdə düzgün su idarəetməsi strateji prioritet hesab olunur.
Pilot regionlarda monitorinq sistemlərinin tətbiqi beynəlxalq təcrübəyə uyğun yanaşma kimi qiymətləndirilə bilər. Bir çox ölkələrdə su idarəetməsi əvvəlcə lokal səviyyədə sınaqdan keçirilir, daha sonra milli şəbəkəyə inteqrasiya olunur. Bu model həm texniki risklərin azaldılmasına, həm də məlumat bazasının formalaşdırılmasına imkan yaradır.
Rəqəmsal monitorinq sistemlərinin tətbiqi aqrar idarəetmədə “smart agriculture” modelinə keçidi də sürətləndirə bilər. Müasir su monitorinq texnologiyaları real vaxt rejimində suyun keyfiyyət göstəricilərini izləməyə, su itkisini azaltmağa və daha səmərəli bölgü mexanizmləri qurmağa imkan verir. Dünya Bankı və FAO-nun hesabatlarında qeyd olunur ki, rəqəmsal su idarəetməsi kənd təsərrüfatında məhsuldarlığı əhəmiyyətli dərəcədə artıran əsas alətlərdən biridir.
Su keyfiyyətinə nəzarət ixrac potensialı baxımından da vacibdir. Beynəlxalq ərzaq bazarlarında məhsul təhlükəsizliyi standartları getdikcə sərtləşir. Avropa İttifaqı və digər iri bazarlarda kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalında istifadə olunan suyun keyfiyyəti belə nəzarət mexanizmlərinin tərkib hissəsinə çevrilib. Bu səbəbdən su idarəetməsinin modernləşdirilməsi Azərbaycan məhsullarının rəqabət qabiliyyətinə də təsir göstərə bilər.
Eyni zamanda, meliorasiya sistemlərinin monitorinqə cəlb olunması torpaq şoranlaşmasının qarşısının alınması baxımından əhəmiyyətlidir. Azərbaycanda bəzi regionlarda torpaq deqradasiyası və şoranlaşma kənd təsərrüfatının əsas problemlərindən biri olaraq qalır. Keyfiyyətli su idarəetməsi bu risklərin azaldılmasında mühüm rol oynaya bilər.
Planlaşdırılan monitorinq sistemi göstərir ki, Azərbaycanda aqrar siyasət tədricən resursların sadə istifadəsindən daha dayanıqlı və elmi əsaslı idarəetmə modelinə keçir. İqlim dəyişikliklərinin sürətləndiyi bir dövrdə su ehtiyatlarının keyfiyyətli idarə olunması gələcək kənd təsərrüfatı strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri kimi ön plana çıxır.
Nuray,
AzNews.az