Otlaq və örüş sahələri heyvandarlıq iqtisadiyyatının əsas resurslarından biridir. Azərbaycanda kənd təsərrüfatının ənənəvi istiqamətlərindən biri olan heyvandarlıq həm ərzaq təhlükəsizliyi, həm də regionların sosial-iqtisadi inkişafı baxımından mühüm rol oynayır. Ət və süd məhsullarına daxili tələbatın artması fonunda yem bazasının dayanıqlılığı daha kritik məsələ kimi ön plana çıxır.
Son illərdə qlobal səviyyədə örüş sahələrinin deqradasiyası ciddi problemə çevrilib. BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının məlumatlarına görə, dünyada otlaq ərazilərinin əhəmiyyətli hissəsi həddindən artıq istifadə, iqlim dəyişiklikləri və düzgün idarə olunmayan heyvandarlıq səbəbindən məhsuldarlığını itirir. Bu tendensiya xüsusilə quraq və yarımsəhra zonalarında daha qabarıq hiss olunur.
Azərbaycan üçün də torpaq eroziyası, şoranlaşma və bitki örtüyünün zəifləməsi müəyyən regionlarda otlaq məhsuldarlığına təsir göstərən əsas amillərdəndir. Otlaq sahələrinin münbitliyinin azalması yem bazarına əlavə təzyiq yaradır və nəticədə heyvandarlıq məhsullarının maya dəyəri yüksəlir. Bu baxımdan münbitliyin bərpası yalnız ekoloji deyil, iqtisadi məsələ kimi də qiymətləndirilir.
Elektron uçot və rəqəmsal idarəetmə sistemlərinin tətbiqi aqrar idarəetmədə yeni mərhələ hesab olunur. Dünyada artıq “smart agriculture” yanaşması çərçivəsində peyk monitorinqi, coğrafi informasiya sistemləri və rəqəmsal xəritələşdirmə vasitəsilə örüşlərin idarə olunması geniş yayılıb. Bu texnologiyalar otlaq yükünün balanslaşdırılmasına, torpaq deqradasiyasının qarşısının alınmasına və daha səmərəli bölgü mexanizmlərinin qurulmasına imkan yaradır.
Subsidiya mexanizmlərinin münbitliyin qorunmasına yönəldilməsi də mühüm dəyişiklik sayılır. Beynəlxalq təcrübədə kənd təsərrüfatı subsidiyaları artıq yalnız istehsal həcminə deyil, ekoloji dayanıqlılıq göstəricilərinə bağlanır. Avropa İttifaqı və bir sıra inkişaf etmiş ölkələrdə fermerlər torpaq və otlaq ehtiyatlarının qorunmasına görə əlavə təşviqlər əldə edirlər. Azərbaycanda bu modelin tətbiqi uzunmüddətli resurs idarəçiliyinə keçid baxımından əhəmiyyətlidir.
Otlaq sahələrinin bərpası iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşma siyasəti ilə də birbaşa əlaqəlidir. Sağlam otlaq ekosistemləri torpaqda karbonun saxlanmasına, eroziyanın azalmasına və su balansının qorunmasına kömək edir. Bu isə kənd təsərrüfatının iqlim risklərinə qarşı dayanıqlığını artırır.
480 min hektar sahənin münbitliyinin yaxşılaşdırılması genişmiqyaslı aqrar-ekoloji proqram hesab oluna bilər. Bu həcmdə torpaq ehtiyatının bərpası heyvandarlıq məhsuldarlığının artırılması ilə yanaşı, regionlarda məşğulluq və kənd iqtisadiyyatının dayanıqlılığına da təsir göstərə bilər.
Planlaşdırılan tədbirlər göstərir ki, Azərbaycan aqrar siyasətdə artıq qısamüddətli istehsal artımından daha çox resursların uzunmüddətli qorunmasına və dayanıqlı idarə olunmasına üstünlük verir. Qlobal iqlim dəyişiklikləri və ərzaq təhlükəsizliyi çağırışları fonunda bu yanaşma kənd təsərrüfatının gələcək inkişaf modelində əsas istiqamətlərdən biri kimi formalaşır.
Nuray,
AzNews.az