Son 1 ildə Azərbaycana qarşı kiberhücumların ən çox yönəldiyi sahələr texnologiya, enerji və dövlət sektorları olub.
Aznews.az xəbər verir ki, bunu "Mastercard"ın Şərqi Avropa, Yaxın Şərq və Afrika üzrə Kibertəhlükəsizlik Məhsullarının İdarə Edilməsi üzrə Direktoru Suheyl Hamavıoğlu Bakıda keçirilən "Süni İntellekt Əsrində Maliyyə Kibertəhlükəsizliyinin Gələcəyi" adlı tədbirdə bildirib.
Onun sözlərinə görə, araşdırma 2025-ci ilin iyul ayından 2026-cı ilin iyun ayına qədər olan dövrü əhatə edib: "Bir il əvvəl çox güman ki, maliyyə sektorunu birinci və ya ikinci sırada görərdik. Lakin hazırkı mənzərə fərqlidir. Texnologiya, enerji və dövlət sektorlarının ön plana çıxması dünyada baş verən geosiyasi və iqtisadi proseslərin kibertəhlükəsizlik mühitinə təsirini aydın şəkildə göstərir. Hesabat dövründə ən çox hücuma məruz qalan aktivlər isə Azərbaycanda müxtəlif sənaye sahələrində fəaliyyət göstərən şirkətlərin biznes sistemləridir (52 %). Buraya əsas əməliyyat mühitləri (core environments), bank və mobil tətbiqlər, eləcə də digər kritik biznes proqramları daxildir. Biznes sistemlərindən sonra ən çox hədəf alınan kateqoriya fiziki aktivlərdir (20 %). Bu da təşkilatların həm rəqəmsal, həm də fiziki infrastrukturunun kibertəhlükəsizlik baxımından xüsusi risk altında olduğunu göstərir. Hücuma məruz qalanlar arasında Müştərilərin Şəxsi Məlumatları (14 %), Müştəri Xidmətləri (8 %) və Əqli Mülkiyyət (6 %) də olub. Azərbaycanın milli Süni İntellekt təşəbbüsləri, genişlənən şəbəkə bağlantısı və rəqəmsal platformalarla dəstəklənən davamlı rəqəmsal transformasiyası kritik sektorlar üçün hücum sahəsini artırır. Bu isə kibertəhlükəsizlik dayanıqlılığını və hazırlığını getdikcə daha vacib bir milli prioritet halına gətirir".
"Hücumların 54 %-i Azərbaycandakı dövlət və texnologiya sektorlarını hədəf alır. Ən çox hücuma məruz qalan sektor 26 %-lə texnologiya sektoru (Proqram təminatı, texnoloji avadanlıqlar, yaddaş və periferiya qurğuları, elektron avadanlıqlar, cihazlar və komponentlər) olub. Onu 23 %-lə Enerji (neft-qaz və elektrik təsərrüfatı), 21 %-lə dövlət (Dövlət idarəçiliyi və qeyri-kommersiya təşkilatları), 18 %-lə maliyyə və 12 %-lə media sektorları izləyib", - deyə "Mastercard" rəsmisi əlavə edib.
Bundan başqa, o deyib ki, son 1 ildə Azərbaycana olan kiberhücumların 36 %-ni Asiya mərkəzli kiber döyüşçülər (Cyber Warrior - 4 ölkə) həyata keçirib: "Onlar əsasən müşahidə proqramı satıcıları olub. Bundan başqa, Azərbaycana qarşı kiberhücumların 29 %-ni regiondakı böyük dövlətlərin dəstəklədiyi qruplar (State Sponsored), 18 %-ni mütəşəkkil cinayətkarlar (Organized Crime), 14 %-ni "qara papaqlı" hakerlər (Black Hat), 3 %-ni isə təcrübəsizlər və yaxud həvəskarlar (Unskilled) həyata keçirib".
Son bir il ərzində Azərbaycana qarşı kiberhücumların əsasən texnologiya, enerji və dövlət sektorlarına yönəlməsi ölkənin rəqəmsal transformasiya proseslərinin yeni təhlükəsizlik çağırışları ilə müşayiət olunduğunu göstərir. “Mastercard” tərəfindən təqdim edilən məlumatlara əsasən, hücumların 54 %-nin məhz texnologiya və dövlət sektorlarını hədəf alması, eyni zamanda enerji sektorunun da ilk sıralarda yer alması təsadüfi deyil. Bu tendensiya qlobal kibertəhlükəsizlik mənzərəsində müşahidə olunan proseslərlə üst-üstə düşür və kritik infrastrukturun artıq ən həssas sahələrdən birinə çevrildiyini göstərir.
Müasir dünyada kiberməkan iqtisadiyyatın, dövlət idarəçiliyinin və strateji infrastrukturun ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Rəqəmsallaşma sürətləndikcə hücum səthi də genişlənir. Azərbaycanda son illərdə elektron dövlət xidmətlərinin genişləndirilməsi, rəqəmsal ödəniş sistemlərinin inkişafı, süni intellekt təşəbbüsləri və biznes proseslərinin rəqəmsallaşdırılması iqtisadi səmərəliliyi artırsa da, eyni zamanda yeni risklər formalaşdırır. Bu səbəbdən rəqəmsal inkişaf və kibertəhlükəsizlik artıq paralel şəkildə idarə olunan istiqamətlər hesab edilir.
Hesabatda hücumların ən çox biznes sistemlərini hədəf alması xüsusi diqqət çəkir. Hücuma məruz qalan aktivlərin 52 %-nin əsas əməliyyat sistemləri, bank və mobil tətbiqlər, korporativ proqramlar kimi kritik biznes infrastrukturlarından ibarət olması göstərir ki, müasir kibercinayətkarlar artıq fərdi istifadəçilərdən daha çox təşkilatların əməliyyat fəaliyyətinə fokuslanırlar. Beynəlxalq araşdırmalar da təsdiqləyir ki, son illərdə şirkətlərin fəaliyyətini dayandıran fidyə proqramları (ransomware), məlumat oğurluğu və sistemlərin sıradan çıxarılması kimi hücumlar dünya üzrə ən böyük risklərdən birinə çevrilib.
Enerji sektorunun 23 %-lik göstərici ilə ikinci sırada qərarlaşması da qlobal tendensiyaların əksidir. Son illərdə enerji infrastrukturu geosiyasi rəqabətin mühüm elementlərindən birinə çevrilib. Neft-qaz, elektrik enerjisi və enerji ötürmə sistemlərinə yönələn kiberhücumlar artıq yalnız iqtisadi deyil, həm də strateji təhlükəsizlik məsələsi kimi qiymətləndirilir. Azərbaycan kimi enerji ixracatçısı ölkələrdə bu sahənin qorunması milli iqtisadi sabitliyin vacib komponentlərindən biridir.
Dövlət sektorunun yüksək risk qrupunda yer alması da diqqətəlayiqdir. Rəqəmsal dövlət xidmətlərinin genişlənməsi və dövlət qurumlarında elektron idarəetmənin tətbiqi vətəndaşlara daha çevik xidmət göstərilməsinə imkan yaradır. Lakin eyni zamanda dövlət informasiya sistemləri kiberhücumların əsas hədəflərindən birinə çevrilir. Bu səbəbdən dünyanın bir çox ölkəsində kibertəhlükəsizlik artıq milli təhlükəsizlik strategiyalarının mühüm hissəsi hesab olunur.
Hesabatda diqqət çəkən digər məqam hücumların mənbəyi ilə bağlıdır. Hücumların 36 %-nin Asiya mənşəli kiber qruplar, 29 %-nin isə dövlət dəstəyi ilə fəaliyyət göstərən qruplar tərəfindən həyata keçirilməsi kiberməkanda geosiyasi faktorların rolunun artdığını göstərir. Beynəlxalq ekspertlərin fikrincə, son illərdə dövlətlərlə əlaqələndirilən kiberqrupların aktivliyi əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlib və kritik infrastrukturlara yönələn hücumların əksəriyyətində peşəkar təşkilatlanma müşahidə olunur.
Müştəri məlumatlarının, əqli mülkiyyətin və xidmət platformalarının da hücum hədəfləri arasında olması rəqəmsal iqtisadiyyatın yeni reallığını ortaya qoyur. Müasir dövrdə məlumatlar strateji resurs hesab edilir və bir çox hallarda onların iqtisadi dəyəri fiziki aktivlərlə müqayisə olunur. Buna görə də kibertəhlükəsizlik yalnız texniki məsələ deyil, həm də biznes davamlılığı və iqtisadi təhlükəsizlik məsələsidir.
Azərbaycanda rəqəmsal transformasiyanın sürətlənməsi fonunda kibertəhlükəsizlik imkanlarının gücləndirilməsi daha da aktual xarakter alır. Son illərdə bu istiqamətdə institusional mexanizmlərin inkişaf etdirilməsi, rəqəmsal təhlükəsizlik standartlarının təkmilləşdirilməsi və mütəxəssis hazırlığı sahəsində atılan addımlar məhz artan risklərin idarə olunmasına xidmət edir. Qlobal təcrübə göstərir ki, rəqəmsal iqtisadiyyatın uğuru yalnız innovasiyalarla deyil, həmin innovasiyaların təhlükəsizliyinin təmin olunması ilə də birbaşa bağlıdır.
Mövcud statistika göstərir ki, texnologiya, enerji və dövlət sektoru artıq ən qiymətli rəqəmsal aktivlərin cəmləşdiyi sahələrdir. Buna görə də yaxın illərdə kibertəhlükəsizlik investisiyalarının, qabaqlayıcı müdafiə sistemlərinin və süni intellekt əsaslı təhlükəsizlik həllərinin əhəmiyyəti daha da artacaq. Azərbaycanın rəqəmsal inkişaf strategiyasının dayanıqlılığı da böyük ölçüdə məhz bu təhlükəsizlik ekosisteminin gücləndirilməsindən asılı olacaq.
Nuray,
AzNews.az