2026-cı ilin yanvar-may ayları ərzində dövlət büdcəsindən fiziki və hüquqi şəxslərə ümumilikdə 122 milyon 161,4 min manat məbləğində vəsait geri qaytarılıb.
Bu barədə Maliyyə Nazirliyindən bildirilib. Qeyd edilib ki, geri qaytarılan vəsaitlər fiziki şəxslərin pərakəndə ticarət və ictimai iaşə sahəsində aldıqları mallara, mədəniyyət (teatr, kino, muzey, konsert), tibbi xidmətlərə, o cümlədən işğaldan azad edilmiş ərazilərdəki mehmanxana xidmətlərinə, habelə əcnəbilər tərəfindən ölkə ərazisində istehsal və kommersiya məqsədi daşımayan malların alınmasına ödənilmiş ƏDV-nin qaytarılmasına aiddir.
Bununla yanaşı, bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərdən nağdsız qaydada alınmış yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinə görə ödənilmiş ƏDV-nin bir hissəsi, həmçinin artıq ödənilmiş digər vergilər, dövlət rüsumu, faizlər və maliyyə sanksiyaları da geri qaytarılıb.
Azərbaycanda ƏDV geri qaytarılması mexanizminin həcminin artması göstərir ki, dövlət tədricən nağdsız iqtisadiyyatı və şəffaf maliyyə dövriyyəsini stimullaşdırmağa çalışır. 2026-cı ilin ilk beş ayında 122 milyon manatdan artıq vəsaitin geri qaytarılması artıq bu sistemin iqtisadi davranışlara təsir etməyə başladığını göstərən göstəricilərdən biridir.
Xüsusilə pərakəndə ticarət, ictimai iaşə, tibbi xidmətlər və mədəniyyət sektorlarında ƏDV geri qaytarılması vətəndaşı çek tələb etməyə təşviq edir. Bu isə kölgə iqtisadiyyatının azalmasına və dövriyyələrin daha şəffaf görünməsinə səbəb olur. Başqa sözlə, dövlət burada həm istehlakçını motivasiya edir, həm də biznes üzərində dolayı vergi nəzarəti qurur.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə mehmanxana xidmətlərinə görə ƏDV qaytarılması isə ayrıca diqqət çəkən məqamdır. Bu addım həmin bölgələrdə daxili turizmi və iqtisadi aktivliyi təşviq etməyə yönəlmiş fiskal alət kimi qiymətləndirilə bilər.
Daşınmaz əmlak alışında ödənilən ƏDV-nin bir hissəsinin geri qaytarılması da bazarda nağdsız ödənişləri artırmaq baxımından vacib mexanizmdir. Çünki tikinti sektorunda uzun illər mövcud olmuş qeyri-rəsmi ödəniş praktikaları dövlət üçün ciddi vergi itkisi yaradırdı.
Digər tərəfdən, artıq ödənilmiş vergilər və maliyyə sanksiyalarının geri qaytarılması maliyyə inzibatçılığında daha çevik yanaşmanın formalaşdığını göstərir. Bu, dövlət-vətəndaş münasibətlərində fiskal etimadın artırılması baxımından mühüm amildir.
Lakin sistemin tam effektiv olması üçün əsas şərt vətəndaşların geri qaytarma prosedurlarına real çıxış imkanlarının sadə və operativ olmasıdır. Əks halda mexanizm təşviq alətindən çox texniki prosedura çevrilə bilər. Buna baxmayaraq, mövcud rəqəmlər göstərir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatında nağdsız dövriyyənin və vergi şəffaflığının artırılması istiqamətində proses davam edir.
Nuray
Aznews.az