Hüquqi şəxslərin depozitlərində müşahidə olunan azalmaların ÜDM-nin azalması ilə qəti əlaqəsi yoxdur.
Bu barədə Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının (ABA) prezidenti Zakir Nuriyev Bakıda keçirilən "Beynəlxalq Maliyyə və Bankçılıq Sammiti 2026"da jurnalistlərə açıqlamasında bildirib.
"Bəzi hallarda hesab qalıqları müəyyən tarixlər üzrə izlənilir və bu zaman 7 faizə qədər azalma kimi göstəricilər qeydə alına bilər. Lakin bu, davamlı tendensiyanı əks etdirmir. Çünki müəyyən dövrlərdə aparılan ödənişlər və əməliyyatlar nəticəsində qısamüddətli dəyişikliklər yaranır və növbəti dövrlərdə bu göstəricilər əvvəlki səviyyəyə qayıdır. Buna görə də hüquqi şəxslərin depozitlərindəki bu cür dəyişiklikləri ümumi azalma kimi qiymətləndirmək düzgün deyil və burada hər hansı fundamental mənfi faktor mövcud deyil"- deyə o qeyd edib.
Hüquqi şəxslərin banklardakı depozitlərində müəyyən dövrlərdə müşahidə olunan azalmaların birbaşa ÜDM-in zəifləməsi ilə əlaqələndirilməsinin düzgün olmadığı bildirilir. Bank sektorunda depozit göstəricilərinin təhlili zamanı qısamüddətli pul axınları, şirkətlərin ödəniş dövrləri və biznes əməliyyatlarının xüsusiyyətləri nəzərə alınmalıdır.
Bank sistemində hüquqi şəxslərin depozitləri adətən iqtisadi aktivliyin mühüm göstəricilərindən biri kimi izlənilir. Şirkətlərin hesablarında saxlanılan vəsaitlər onların likvidlik imkanlarını, cari əməliyyatlarını və maliyyə planlaşdırmasını əks etdirir. Lakin bu göstərici hər zaman iqtisadi artım və ya azalma ilə birbaşa paralel hərəkət etmir.
Müəssisələrin depozit qalıqları müxtəlif səbəblərdən qısa müddətdə dəyişə bilər. Böyük həcmli vergi ödənişləri, əməkhaqqı ödənişləri, idxal əməliyyatları, investisiya xərcləri və təchizat zəncirində hesablaşmalar şirkətlərin bank hesablarındakı vəsaitlərin azalmasına səbəb ola bilər. Bu zaman depozitlərdəki eniş iqtisadi zəifləmə deyil, sadəcə maliyyə axınlarının bir hesabdan digərinə keçidi kimi qiymətləndirilə bilər.
Maliyyə sektorunda analitik yanaşma tələb edən əsas məqam məhz bu fərqləndirmədir. Bir neçə ay və ya müəyyən tarix üzrə qeydə alınan dəyişikliklərlə uzunmüddətli struktur tendensiyaları eyni qəbul edilə bilməz. İqtisadi göstəricilər adətən daha geniş zaman intervalında - istehsal, investisiya, kredit aktivliyi və istehlak dinamikası ilə birlikdə qiymətləndirilir.
Azərbaycan bank sektorunda son dövrdə müşahidə olunan ümumi göstəricilər də bu baxımdan daha geniş mənzərə təqdim edir. Bank aktivlərinin, kredit portfelinin və əhalinin depozitlərinin artması maliyyə vasitəçiliyinin davam etdiyini göstərən əsas indikatorlardandır. Bu şəraitdə hüquqi şəxslərin müəyyən dövrlərdə hesab qalıqlarındakı dəyişiklikləri ayrıca götürərək iqtisadi aktivliklə bağlı yekun nəticə çıxarmaq məhdud yanaşma ola bilər.
Şirkətlərin bank hesablarında saxladığı vəsaitlərin azalması bəzən hətta iqtisadi fəallığın artması ilə də bağlı ola bilər. Məsələn, bizneslər istehsalın genişləndirilməsi, avadanlıq alınması və ya yeni layihələrə investisiya qoyuluşu üçün bank hesablarındakı vəsaitlərdən istifadə edə bilərlər. Bu halda depozit azalması iqtisadi daralma deyil, əksinə, real sektora yönələn maliyyə hərəkəti kimi çıxış edir.
Digər tərəfdən, biznes depozitlərinin dinamikasına faiz siyasəti, valyuta gözləntiləri və şirkətlərin maliyyə strategiyaları da təsir edir. Bəzi müəssisələr sərbəst vəsaitlərini depozitdə saxlamaq əvəzinə qısamüddətli maliyyə alətlərinə, dövriyyə kapitalına və ya investisiya layihələrinə yönəldə bilər.
Dünya praktikasında da bank sektorunun göstəriciləri tək bir parametr əsasında deyil, kompleks şəkildə qiymətləndirilir. ÜDM, kreditləşmə, sahibkarlıq aktivliyi, istehlak və xarici ticarət göstəriciləri ilə birlikdə aparılan təhlil iqtisadi vəziyyət barədə daha dəqiq təsəvvür yaradır.
Hazırkı vəziyyətdə hüquqi şəxslərin depozitlərindəki dəyişikliklər daha çox maliyyə axınlarının təbii hərəkəti və biznes əməliyyatlarının xüsusiyyətləri ilə izah olunur. Əsas məsələ bank sektorunda ümumi sabitliyin, kredit imkanlarının və iqtisadi fəallığın davamlı göstəricilərinin qorunmasıdır.
Beləliklə, şirkət depozitlərində müəyyən dövrlərdə müşahidə olunan azalmalar avtomatik olaraq iqtisadi geriləmə kimi qəbul edilə bilməz. Bu göstərici yalnız digər makroiqtisadi və maliyyə indikatorları ilə birlikdə təhlil edildikdə real iqtisadi mənzərəni əks etdirə bilər.
Nuray,
AzNews.az