Azərbaycanda dövlət mülkiyyətində olan əmlakın (o cümlədən dövlət torpaqlarının) qarşılıqlı razılıq əsasında xüsusi mülkiyyətdə olan əmlakla, o cümlədən torpaq sahələri ilə dəyişdirilməsinin hüquqi əsası yaradılır.
Aznews.az xəbər verir ki, bu, Torpaq Məcəlləsində, Mülki Məcəllədə və "Qiymətləndirmə fəaliyyəti haqqında" qanunda dəyişiklik edilməsi barədə qanun layihəsində öz əksini tapıb.
Bununla belə, özəlləşdirilməsi qadağan olunan dövlət əmlakı (dövlət torpaqları), dövlətin müstəsna mülkiyyətində olan və ya dövlət ehtiyacları üçün nəzərdə tutulan torpaq sahələri dəyişdirmənin predmeti ola bilməz.
Dəyişdirilən əmlakların, o cümlədən torpaq sahələrinin qiymətləndirilməsi əmlakların (torpaq sahələrinin) alqı-satqısı zamanı təşəkkül tapan bazar qiyməti nəzərə alınmaqla "Qiymətləndirmə fəaliyyəti haqqında" qanuna uyğun olaraq qiymətləndirici tərəfindən həyata keçiriləcək. Həmin qanuna təklif edilən dəyişikliklə dövlət orqanları (qurumları) və bələdiyyələr də qiymətləndirmə fəaliyyəti üzrə sifarişçi statusu əldə edirlər.
Qanun qəbul edildikdən sonra dövlət mülkiyyətində olan əmlakın, o cümlədən torpaq sahəsinin xüsusi mülkiyyətdə olan əmlakla və ya torpaq sahəsi ilə dəyişdirilməsinin qaydası təsdiq ediləcək.
Dəyişikliklər əmlakdan və torpaq sahələrindən daha səmərəli istifadəyə, torpaq bazarında dövriyyənin aktivləşməsinə, iqtisadi fəallığın yüksəlməsinə, dövlət və vətəndaşlar arasında qarşılıqlı razılıq əsasında daha çevik əmlak mübadiləsi imkanlarının yaranmasına, mülki dövriyyədə dövlətin digər mülki hüquq subyektləri ilə bərabər şərtlərlə iştirakının təmin edilməsinə xidmət edəcək.
Azərbaycanda dövlət mülkiyyətində olan əmlakın, o cümlədən torpaq sahələrinin qarşılıqlı razılaşma əsasında xüsusi mülkiyyətdə olan əmlakla dəyişdirilməsinə hüquqi baza yaradılması nəzərdə tutulur. Yeni mexanizm torpaq və əmlak münasibətlərində daha çevik idarəetmə modelinin formalaşdırılmasına, dövlət əmlakından istifadənin səmərəliliyinin artırılmasına və iqtisadi dövriyyənin genişlənməsinə xidmət edə bilər.
Əmlak mübadiləsi mexanizminin hüquqi çərçivəyə daxil edilməsi torpaq resurslarının idarə olunmasında yeni yanaşma kimi qiymətləndirilir. Dövlət və özəl sektor arasında belə bir mübadilə imkanının yaradılması bəzi hallarda iqtisadi baxımdan daha səmərəli həllərin tətbiqinə şərait yarada bilər. Məsələn, dövlət üçün strateji əhəmiyyəti olmayan, lakin müəyyən layihələrin icrası baxımından xüsusi mülkiyyətdə olan sahələrlə əvəzlənməsi məqsədəuyğun hesab edilən əmlaklar üzrə çevik mexanizm formalaşa bilər.
Dünya təcrübəsində dövlət əmlakının idarə edilməsində əsas məqsədlərdən biri mövcud resursların iqtisadi dəyərə çevrilməsidir. Bir çox ölkələrdə dövlət torpaqlarının idarə olunması yalnız icarə və ya satış mexanizmləri ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda ictimai və iqtisadi ehtiyaclara uyğun müxtəlif hüquqi alətlərdən istifadə edilir. Bu baxımdan qarşılıqlı mübadilə mexanizmi də dövlətin mülki hüquq münasibətlərində daha çevik iştirakına imkan verən vasitələrdən biri ola bilər.
Yeni mexanizmin əsas elementlərindən biri əmlakların düzgün qiymətləndirilməsidir. Qanun layihəsinə əsasən, dəyişdirilən əmlakların dəyəri bazar qiymətləri nəzərə alınmaqla müstəqil qiymətləndiricilər tərəfindən müəyyən ediləcək. Bu yanaşma əmlak mübadiləsində şəffaflığın qorunması və tərəflərin maraqlarının balanslaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Əmlak bazarında qiymətləndirmənin obyektiv aparılması xüsusilə vacibdir. Torpaq sahələrinin dəyəri yalnız yerləşmə mövqeyi ilə deyil, infrastruktur imkanları, təyinatı, istifadə potensialı və iqtisadi səmərəliliyi ilə də müəyyən edilir. Buna görə də bazar əsaslı qiymətləndirmə mexanizminin tətbiqi mülkiyyət münasibətlərinin daha sağlam formalaşmasına kömək edə bilər.
Dəyişikliklərin digər mühüm tərəfi torpaq dövriyyəsinin aktivləşməsi ilə bağlıdır. İqtisadiyyatda torpaq və daşınmaz əmlak resurslarının səmərəli istifadəsi investisiya mühitinə birbaşa təsir edən amillərdən biridir. İstifadə olunmayan və ya iqtisadi dövriyyəyə tam daxil olmayan əmlakların daha məqsədyönlü istifadəyə yönəldilməsi yeni layihələrin həyata keçirilməsinə imkan yarada bilər.
Bununla yanaşı, bütün dövlət əmlaklarının bu mexanizmə daxil edilməməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Özəlləşdirilməsi qadağan olunan, dövlətin müstəsna mülkiyyətində olan və ya xüsusi dövlət ehtiyacları üçün nəzərdə tutulan torpaq sahələrinin dəyişdirmə predmetindən kənarda saxlanılması strateji resursların qorunmasına yönəlmiş hüquqi təminatdır.
Bu cür mexanizmlərin tətbiqində əsas məsələ yalnız hüquqi imkan yaratmaq deyil, həm də prosesin idarə olunması və nəzarət mexanizmləridir. Dövlət əmlakının istifadəsində şəffaflıq, vahid qiymətləndirmə standartları və aydın prosedurlar iqtisadi səmərənin əldə olunması üçün əsas şərtlərdəndir.
Ümumilikdə, dövlət və xüsusi mülkiyyət arasında əmlak mübadiləsinə hüquqi imkan yaradılması torpaq münasibətlərində daha çevik modelin formalaşmasına səbəb ola bilər. Bu yanaşma həm dövlətin əmlak idarəçiliyini təkmilləşdirə, həm də vətəndaşlar və biznes subyektləri üçün yeni iqtisadi imkanlar yarada bilər.
Nuray,
AzNews.az