Azərbaycanın enerji ixrac strategiyasında mühüm yer tutan Trans-Anadolu Qaz Boru Kəməri (TANAP) fəaliyyətə başlamasından 8 il sonra regionun ən vacib enerji layihələrindən biri kimi mövqeyini daha da gücləndirib. Layihə çərçivəsində bu günədək Türkiyəyə 39,3 milyard kubmetr, ümumilikdə isə 99 milyard kubmetrə yaxın təbii qaz nəql olunması Azərbaycanın enerji bazarındakı rolunun artdığını göstərir.
TANAP-ın 2018-ci il iyunun 12-də istifadəyə verilməsi ilə Azərbaycan qazının Türkiyə və Avropa bazarlarına çıxışı üçün yeni mərhələ başlayıb. Boru kəməri Xəzərin Azərbaycan sektorundakı “Şahdəniz-2” yatağından hasil edilən təbii qazın beynəlxalq bazarlara çatdırılmasını təmin edən Cənub Qaz Dəhlizinin əsas hissələrindən biridir.
Layihənin əsas strateji əhəmiyyəti Azərbaycanın enerji ixrac marşrutlarını şaxələndirməsindədir. Əvvəllər əsasən müəyyən istiqamətlərdən asılı olan qaz ixracı TANAP, daha sonra isə Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) vasitəsilə Avropa bazarlarına çıxış əldə edib. Bu isə Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyi və iqtisadi dayanıqlılığı baxımından mühüm üstünlük yaradıb.
Qlobal enerji bazarında son illərdə baş verən dəyişikliklər TANAP kimi layihələrin əhəmiyyətini daha da artırıb. Enerji təchizatının təhlükəsizliyi, mənbələrin və marşrutların şaxələndirilməsi xüsusilə Avropa ölkələri üçün prioritet məsələyə çevrilib. Azərbaycan qazının Avropaya çıxışı bu baxımdan həm iqtisadi, həm də geosiyasi əhəmiyyət daşıyır.
TANAP yalnız qaz nəqli infrastrukturu deyil, eyni zamanda regional əməkdaşlıq platformasıdır. Azərbaycan, Türkiyə və Avropa enerji bazarlarını birləşdirən bu xətt Cənubi Qafqazın və Anadolunun enerji xəritəsində mühüm rol oynayır. Layihə Azərbaycanın tranzit imkanlarını artırmaqla yanaşı, Türkiyənin də enerji mərkəzi kimi mövqeyini gücləndirir.
İqtisadi baxımdan TANAP-ın əsas üstünlüklərindən biri uzunmüddətli ixrac gəlirlərinin formalaşmasına imkan yaratmasıdır. Təbii qaz ixracı Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində aparılan siyasətin əsas maliyyə dayaqlarından biri olaraq qalır. Enerji gəlirlərinin artması dövlət investisiyalarının və infrastruktur layihələrinin maliyyələşdirilməsinə də təsir edir.
Bununla yanaşı, qlobal enerji keçidi fonunda qazın gələcək rolu da müzakirə olunur. Bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafına baxmayaraq, bir çox ekspertlər təbii qazı keçid dövrünün əsas enerji resurslarından biri hesab edir. Bu baxımdan TANAP kimi layihələr yaxın illərdə enerji sistemlərinin balanslaşdırılmasında mühüm rol oynaya bilər.
Azərbaycan üçün növbəti mərhələ TANAP və Cənub Qaz Dəhlizinin imkanlarının daha da genişləndirilməsi, əlavə bazarlara çıxış və enerji əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi ilə bağlıdır. Xüsusilə Avropanın enerji təhlükəsizliyində Azərbaycanın rolunun artması yeni investisiya və əməkdaşlıq imkanları yarada bilər.
Nəticə etibarilə, TANAP-ın 8 illik fəaliyyəti Azərbaycanın regional enerji layihələrində sadəcə iştirakçı deyil, əsas oyunçulardan biri olduğunu nümayiş etdirir. 99 milyard kubmetrə yaxın qaz nəqli layihənin həm iqtisadi, həm də strateji baxımdan uğurlu nəticələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Nuray, AzNews.az