Azərbaycanda tikinti sektorunda son illərin artım tendensiyasından sonra 2025-ci ildə geriləmə qeydə alınıb. Hesablama Palatasının məlumatına görə, ötən il tikinti sahəsi 0,4 faiz azalıb. Halbuki ilin əvvəlində bu sektor üzrə 4,8 faiz artım gözlənilir, daha sonra proqnoz 7,9 faizə qədər yüksəldilmişdi. Faktiki nəticənin gözləntilərdən fərqli olması tikinti bazarında müəyyən struktur dəyişikliklərinin baş verdiyini göstərir.
Tikinti sektoru uzun müddət Azərbaycanın qeyri-neft iqtisadiyyatının əsas hərəkətverici sahələrindən biri olub. Xüsusilə iri infrastruktur layihələri, şəhərsalma proqramları, yol və nəqliyyat layihələri, eləcə də mənzil tikintisi bu sahədə yüksək dinamika yaradıb. 2022-2025-ci illərdə tikinti sektorunun orta hesabla 9,6 faiz artması da bu istiqamətin iqtisadiyyatda mühüm rolunu göstərir.
Lakin 2025-ci ildə müşahidə olunan geriləmə bir neçə amillə bağlıdır. İlk növbədə, iri dövlət layihələrinin əvvəlki dövrlərlə müqayisədə fərqli mərhələyə keçməsi tikinti aktivliyinə təsir edə bilər. Böyük infrastruktur layihələrində əsas tikinti mərhələlərinin tamamlanması yeni layihələrin başlanma sürəti ilə balanslaşdırılmadıqda sektorda müvəqqəti zəifləmə yaranır.
Digər tərəfdən, tikintidə xərc faktorları da mühüm rol oynayır. Tikinti materiallarının qiymətləri, əməkhaqqı xərcləri, logistika və idxal komponentlərinin bahalaşması şirkətlərin fəaliyyət planlarına təsir edir. Son illərdə qlobal bazarlarda xammal qiymətlərinin dəyişkənliyi tikinti maya dəyərinə birbaşa təsir edən amillərdən olub.
Azərbaycan iqtisadiyyatının ümumi mənzərəsinə baxdıqda isə tikintidəki azalma qeyri-neft sektorundakı ümumi dinamikanı ciddi şəkildə zəiflətməyib. Hesablama Palatasının qiymətləndirməsinə əsasən, 2025-ci ildə qeyri-neft-qaz iqtisadiyyatında 2,7 faizlik artım qeydə alınıb və əsas töhfə nəqliyyat və ticarət sahələrindən gəlib. Bu, iqtisadi artım modelində tikintidən xidmət və logistika sahələrinə doğru müəyyən keçidin olduğunu göstərir.
Bununla yanaşı, tikinti sektorunda zəifləmə mənzil bazarı və əlaqəli sahələr üçün də əhəmiyyətlidir. İnşaat materialları istehsalı, daşınmaz əmlak, memarlıq, layihələndirmə və tikinti xidmətləri bir-biri ilə sıx bağlı olduğundan sektordakı dəyişikliklər geniş iqtisadi zəncirə təsir göstərə bilər.
Qlobal təcrübə göstərir ki, tikinti sektorunun davamlı inkişafı yalnız yeni binaların və infrastrukturun tikintisi ilə deyil, həm də şəhər yenilənməsi, enerji səmərəliliyi, yaşıl tikinti və rəqəmsal layihələndirmə ilə bağlıdır. Azərbaycanda da gələcək dövrdə tikinti bazarının əsas istiqamətlərindən biri keyfiyyət, dayanıqlılıq və texnoloji həllər üzərində qurula bilər.
Ümumilikdə, 2025-ci ildə tikinti sektorundakı geriləmə iqtisadi böhran göstəricisi deyil, daha çox sektorun əvvəlki yüksək artım tempindən yeni balans mərhələsinə keçidi kimi qiymətləndirilə bilər. Qarşıdakı illərdə tikintinin dinamikası dövlət investisiyaları, özəl sektor fəallığı və şəhərsalma layihələrinin həcmi ilə müəyyən olunacaq.
Nuray
Aznews.az