Süni intellekt insan hüquqlarını möhkəmləndirməlidir, qeyri-bərabərliyi gücləndirməməlidir.
Aznews.az xəbər verir ki, bu barədə Pakistanın Federal Ombudsmanı Navid Kamran Baloç (Naveed Kamran Baloch) Ombudsmanların Beynəlxalq Bakı Sammiti çərçivəsində keçirilən panel sessiyasında bildirib.
"Süni intellekt insana qərar qəbul etməkdə kömək etməlidir, onu əvəz etməməlidir. Texnologiyalar səmərəliliyi artıra bilər, lakin müdrikliyi əvəz edə bilməz. Onlar məlumatları təhlil edə bilər, prosesləri sürətləndirə bilər, lakin empatiyanı əvəz etmək iqtidarında deyil", - ombudsman qeyd edib.
O əlavə edib ki, süni intellektin gələcəyi təkcə texnoloji tərəqqi ilə deyil, həm də cəmiyyətin dəyərləri ilə müəyyən edilir.
N.Baloç vurğulayıb ki, süni intellekt inkişafın güclü alətinə çevrilə bilər, lakin onun təsiri əsasən tətbiqinin əsasında dayanan prinsiplərlə müəyyən edilir:
"Əgər biz insan hüquqlarını innovasiyaların mərkəzinə qoysaq, süni intellekt inklüzivlik, şəffaflıq və idarəetmənin təkmilləşdirilməsi üçün güclü bir alətə çevriləcək. Əgər biz bu prinsiplərə məhəl qoymasaq, eyni texnologiya bərabərsizliyi dərinləşdirə və ictimai etimadı sarsıda bilər".
Onun sözlərinə görə, hazırda əsas çağırış texnologiyalardan istifadə faktının özündə deyil, onların məsuliyyətli şəkildə tətbiqindədir:
"Dövlətlər şəffaflığı, hesabatlılığı və fundamental hüquqların müdafiəsini təmin edən aydın hüquqi və etik çərçivələr yaratmağa, texnologiya tərtibatçıları isə ədalətli, təhlükəsiz və ayrı-seçkiliyə yol verməyən sistemlər yaratmağa borcludurlar. Vətəndaş cəmiyyəti məlumatlılığı artırmalı və yeni texnologiyalardan məsuliyyətli şəkildə istifadəni təşviq etməlidir".
Süni intellektin inkişafı artıq yalnız texnoloji məsələ deyil, həm də hüquqi, sosial və etik çağırışa çevrilib. Ombudsmanların Beynəlxalq Bakı Sammitində səsləndirilən fikirlər göstərir ki, süni intellektə münasibətdə əsas müzakirə onun nə qədər güclü olması deyil, bu gücün hansı prinsiplərlə idarə olunmasıdır.
Süni intellekt böyük həcmdə məlumatı təhlil etmək, qərarvermə proseslərini sürətləndirmək, dövlət xidmətlərini optimallaşdırmaq və iqtisadi səmərəliliyi artırmaq imkanına malikdir. Lakin texnologiyanın insan amilini tam əvəz etməsi ciddi risklər yarada bilər. Xüsusilə sosial müdafiə, hüquq, səhiyyə və dövlət idarəçiliyi kimi sahələrdə yalnız alqoritmlərə əsaslanan qərarlar insan hüquqları baxımından problemlərə səbəb ola bilər.
Əsas təhlükələrdən biri süni intellekt sistemlərinin mövcud sosial bərabərsizlikləri təkrarlaması və hətta dərinləşdirməsidir. Çünki alqoritmlər onları hazırlayan məlumatlardan asılıdır. Əgər ilkin məlumatlarda ayrı-seçkilik və ya balanssızlıq varsa, süni intellekt də həmin yanaşmaları davam etdirə bilər. Bu isə işə qəbul, kredit imkanları, sosial xidmətlər və digər sahələrdə ədalətsiz nəticələr yarada bilər.
Digər mühüm məsələ şəffaflıqdır. İnsanlar onların həyatına təsir edən qərarların hansı əsaslarla qəbul edildiyini bilməlidirlər. Buna görə də süni intellekt sistemlərinin izah edilə bilən, nəzarət olunan və məsuliyyət mexanizmləri ilə təmin olunmuş formada tətbiqi vacibdir.
Azərbaycan üçün də bu məsələ aktualdır. Rəqəmsal transformasiya və innovasiya siyasəti çərçivəsində süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi genişlənir. Bu prosesdə əsas məqsəd yalnız yeni texnologiyalar yaratmaq deyil, onların cəmiyyət üçün təhlükəsiz və faydalı istifadəsini təmin etmək olmalıdır.
Nəticə etibarilə, süni intellekt insanı əvəz edən deyil, insan imkanlarını artıran vasitəyə çevrilməlidir. Texnologiyanın iqtisadi üstünlükləri ilə yanaşı, insan hüquqları, sosial ədalət və ictimai etimad da qorunduğu halda süni intellekt həqiqətən inkişaf alətinə çevrilə bilər.
Nuray
Aznews.az