Azərbaycanın sabit və mobil internet göstəricilərində müsbət dinamika davam edir. Speedtest Global Index-in avqust məlumatlarına görə, ölkədə sabit genişzolaqlı internetin orta sürəti 92,77 Mbps-ə yüksəlib və Azərbaycan 149 ölkə arasında 78-ci pilləyə qalxıb. Bu, iyul ayı ilə müqayisədə üç pillə irəliləyiş, ötən ilin avqust göstəricisi ilə müqayisədə isə sürətin 10,5 faiz artması deməkdir. Mobil internetdə də oxşar dinamika qeydə alınıb: orta sürət 99,13 Mbps olub və Azərbaycan 102 ölkə arasında 47-ci yerdə qərarlaşıb.
İnternet sürətinin artması artıq yalnız telekommunikasiya sektorunun texniki göstəricisi kimi qiymətləndirilmir. Rəqəmsal iqtisadiyyatın genişlənməsi ilə bağlantının keyfiyyəti biznes məhsuldarlığı, elektron ticarət, maliyyə texnologiyaları, bulud xidmətləri və uzaqdan iş imkanlarının əsas infrastruktur elementlərindən birinə çevrilib. Dünya Bankı rəqəmsal bağlantının iqtisadi artım və məhsuldarlıq üçün əsas infrastruktur olduğunu, yüksək keyfiyyətli internetə çıxışın şirkətlərin bazarlara və rəqəmsal xidmətlərə inteqrasiyasını asanlaşdırdığını qeyd edir. Buna görə Azərbaycanda sabit internet sürətinin bir il ərzində 83,95 Mbps-dən 92,77 Mbps-ə yüksəlməsi rəqəmsal iqtisadiyyatın texniki bazasının genişləndiyini göstərən göstəricilərdən biridir.
Müqayisəli mənzərə isə Azərbaycanın qarşısında hələ də böyük potensialın olduğunu göstərir. Avqust ayında sabit internet üzrə qlobal lider Sinqapurda orta sürət 462,5 Mbps olub. Yəni Azərbaycanla lider ölkə arasında fərq təxminən beş dəfədir. Bu fərq təkcə sürət göstəricisi ilə izah edilmir. Fiber-optik şəbəkələrin əhatə dairəsi, son istifadəçiyə qədər fiber bağlantının yayılması, data mərkəzlərinin imkanları, beynəlxalq internet magistrallarına çıxış və rəqəmsal xidmətlərin keyfiyyəti ümumi rəqəmsal infrastrukturun səviyyəsini müəyyən edən amillərdir.
Azərbaycanın mobil internet üzrə 99,13 Mbps göstərici ilə 47-ci yerdə olması isə xüsusilə diqqətçəkəndir. Mobil bağlantıda əldə olunan sürət sabit internetlə müqayisədə daha yüksək mövqedə qərarlaşmağa imkan verir. Bu, ölkədə mobil rabitə infrastrukturunun inkişaf etdiyini göstərməklə yanaşı, əhali və biznes üçün rəqəmsal xidmətlərə çıxışın daha çevik xarakter aldığını da göstərir. Xüsusilə regionlarda sabit infrastrukturun qurulmasının daha yüksək xərc tələb etdiyi nəzərə alınarsa, mobil texnologiyalar rəqəmsal xidmətlərin əhatə dairəsinin genişləndirilməsində tamamlayıcı rol oynaya bilər.
Bakı üzrə göstəricilər də bu mənzərənin mühüm hissəsidir. Paytaxtda sabit internetin orta sürəti 92,6 Mbps, mobil internetin orta sürəti isə 122,6 Mbps olub. Mobil bağlantı üzrə Bakı 149 şəhər arasında 78-ci, sabit internet üzrə isə 194 şəhər arasında 116-cı yerdə qərarlaşıb. Bu rəqəmlər paytaxtda internet infrastrukturunun inkişaf etdiyini göstərsə də, qlobal şəhərlərlə müqayisədə sürət və keyfiyyət baxımından əlavə inkişaf imkanlarının qaldığını da ortaya qoyur. Məsələn, avqust ayında sabit internet üzrə lider Valparaisoda orta sürət 416,81 Mbps təşkil edib.
İnternet sürətinin iqtisadi təsirini qiymətləndirərkən yalnız orta Mbps göstəricisinə fokuslanmaq kifayət deyil. İstifadəçinin faktiki təcrübəsinə gecikmə, bağlantının sabitliyi, kəsilmələrin tezliyi və xidmətin qiyməti də təsir göstərir. Eyni sürət müxtəlif ölkələrdə fərqli iqtisadi nəticə yarada bilər. Məsələn, yüksək sürətli internetin geniş yayıldığı mühitdə şirkətlər böyük həcmli məlumatların ötürülməsi, bulud əsaslı proqram təminatından istifadə və video-konfranslar kimi xidmətləri daha rahat tətbiq edə bilirlər. Bu isə xüsusilə ixrac yönümlü xidmət sektorunun inkişafı üçün əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın rəqəmsal transformasiya gündəliyi baxımından sabit genişzolaqlı internetin inkişafı daha geniş prosesin bir hissəsidir. Elektron hökumət, rəqəmsal ödənişlər, süni intellekt, elektron ticarət və biznes proseslərinin avtomatlaşdırılması kimi istiqamətlərin genişlənməsi üçün sürətli və etibarlı internet əsas şərtlərdən biridir. Son illərdə qlobal iqtisadiyyatda xidmətlərin rəqəmsallaşması sürətləndikcə, ölkələrin rəqabət qabiliyyətində fiziki infrastrukturla yanaşı, rəqəmsal infrastrukturun da rolu artır.
Burada regionlararası rəqəmsal fərqin azaldılması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Paytaxtda yüksək sürətli internetin mövcudluğu ilə ölkənin müxtəlif yaşayış məntəqələrində eyni keyfiyyətli xidmətin əlçatan olması eyni məsələ deyil. Rəqəmsal iqtisadiyyatın tam potensialının reallaşdırılması üçün genişzolaqlı internetin coğrafi əhatəsinin artırılması, xidmət keyfiyyətinin standartlaşdırılması və rəqəmsal bacarıqların inkişaf etdirilməsi paralel şəkildə aparılmalıdır. Bu halda internet infrastrukturu yalnız rabitə xidməti deyil, regionlarda sahibkarlığın, təhsilin və xidmət sektorunun inkişafına xidmət edən iqtisadi aktivə çevrilir.
Qlobal təcrübə göstərir ki, yüksək sürətli internetin iqtisadi dəyəri onun digər infrastruktur və insan kapitalı ilə birləşməsindən yaranır. Sürətin yüksəlməsi şirkətlərə avtomatik olaraq daha çox gəlir gətirmir, lakin rəqəmsal xidmətlərdən istifadə üçün zəruri texniki imkanları genişləndirir. Buna görə Azərbaycanın 92,77 Mbps-lik sabit internet göstəricisi müsbət dinamika kimi qiymətləndirilə bilər, lakin növbəti mərhələdə əsas məsələ bu texniki imkanın iqtisadi məhsuldarlığa çevrilməsidir.
Nəticə etibarilə, Azərbaycanın həm sabit, həm də mobil internet üzrə göstəricilərinin yaxşılaşması ölkənin rəqəmsal infrastrukturunda davam edən inkişafı əks etdirir. Mobil internetdə 47-ci, sabit genişzolaqlı internetdə isə 78-ci mövqe Azərbaycanın qlobal rəqəmsal xəritədə müəyyən mövqeyə sahib olduğunu göstərir. Bununla yanaşı, Sinqapur və digər yüksək göstəricili bazarlarla müqayisə sürət, fiber şəbəkələrin yayılması, xidmət keyfiyyəti və rəqəmsal iqtisadiyyatın məhsuldarlığa təsiri istiqamətində inkişaf üçün geniş imkanların olduğunu göstərir. İnternet infrastrukturunun daha da gücləndirilməsi isə Azərbaycanda rəqəmsal biznesin, elektron ticarətin və yeni texnologiyalara əsaslanan xidmətlərin inkişafını dəstəkləyən əsas amillərdən biri olaraq qalacaq.
Nuray,
AzNews.az