Nyu-Yorkun “NYMEX” əmtəə birjasında təbii qazın qiyməti cüzi ucuzlaşaraq 1 milyon BTU üçün 2,92 dollara enib. Gündəlik 0,03 faizlik dəyişiklik özü böyük hərəkət olmasa da, qiymətin 3 dollar həddinin altında qalması ABŞ qaz bazarında təklifin kifayət qədər yüksək olduğunu və yaxın perspektivdə kəskin bahalaşma üçün ciddi təzyiqin formalaşmadığını göstərir.
ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyasının məlumatları da bu mənzərəni təsdiqləyir. Henry Hub üzrə spot qiymət avqustun əvvəlində 2,66 dollar, ayın ortasında 2,79 dollar, avqustun son həftəsində isə 2,81 dollar olub. Sentyabrın ilk həftəsində göstərici 2,92 dollara yüksəlsə də, sonrakı günlərdə yenidən 2,81 dollara qədər geriləyib. Yəni bazarda qiymət müəyyən dalğalanma göstərsə də, 3 dollar ətrafında sabitləşmə meyli müşahidə olunur.
Bunun əsas səbəblərindən biri ABŞ-da qaz ehtiyatlarının yüksək səviyyədə olmasıdır. EIA oktyabrın sonunda ölkənin yeraltı qaz ehtiyatlarının 3 969 milyard kubfut təşkil edəcəyini və bunun son beş ilin orta göstəricisindən 5 faiz yüksək olacağını proqnozlaşdırır. Güclü hasilatla yanaşı, yüksək ehtiyatlar bazarda əlavə təklifin mövcudluğunu göstərir və qiymətin sürətli yüksəliş imkanlarını məhdudlaşdırır.
Digər mühüm faktor ABŞ-ın mayeləşdirilmiş təbii qaz ixracının sürətlə artmasıdır. 2026-cı ilin ilk yarısında ABŞ-ın LNG ixracı gündə orta hesabla 17,4 milyard kubfut təşkil edib ki, bu da ötən ilin eyni dövründən 23 faiz çoxdur. Yeni ixrac güclərinin istifadəyə verilməsi ABŞ qazının beynəlxalq bazarlara çıxışını artırır. Eyni zamanda, LNG ixracının artması daxili bazarda qaz tələbatını da yüksəldir və gələcəkdə qiymət balansının formalaşmasında ixrac terminallarının fəaliyyəti daha böyük rol oynaya bilər.
Hazırkı qiymət dinamikasının başqa bir maraqlı tərəfi enerji bazarlarında neft və qazın bir-birindən müəyyən qədər ayrılmasıdır. Neft qiymətlərinin yüksək səviyyədə qalmasına baxmayaraq, ABŞ-da təbii qazın qiyməti 3 dollar ətrafında hərəkət edir. Bunun səbəbi iki bazarın tələb və təklif strukturunun fərqli olmasıdır. Neft daha çox qlobal nəqliyyat və sənaye tələbi ilə əlaqələndirilirsə, qaz qiymətlərində hava şəraiti, elektrik enerjisi istehsalı, anbar ehtiyatları və LNG ixrac imkanları daha birbaşa rol oynayır.
Elektrik enerjisi istehsalının artması isə qaz bazarı üçün ayrıca əhəmiyyət daşıyır. EIA ABŞ-da elektrik istehsalının 2026-cı ildə 2,2 faiz artaraq rekord 4 368 milyard kilovat-saat səviyyəsinə çatacağını gözləyir. Artan elektrik tələbinin mühüm hissəsi, xüsusilə məlumat mərkəzləri və sənaye obyektlərinin genişlənməsi fonunda, təbii qazla işləyən generasiyaya əlavə tələb yaradır.
Azərbaycan üçün bu qiymət göstəricisinin təsiri bir qədər fərqli qiymətləndirilməlidir. ABŞ-ın Henry Hub qiyməti Azərbaycanın əsas ixrac bazarlarında formalaşan təbii qaz qiymətinin birbaşa göstəricisi deyil. Azərbaycan qazının Avropa bazarlarına ixracında uzunmüddətli müqavilələr, marşrutlar, qiymət formulları və regional bazar şərtləri nəzərə alınır. Buna görə “NYMEX”də qazın 2,92 dollara düşməsini Azərbaycan qazının ixrac gəlirlərinin eyni nisbətdə azalması kimi təqdim etmək düzgün olmaz.
Bununla belə, qlobal qaz bazarındakı ucuzluq tendensiyası Azərbaycan üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Avropada alternativ qaz mənbələrinin artması, LNG tədarükünün genişlənməsi və ABŞ-ın ixrac imkanlarının böyüməsi alıcı ölkələrin seçimlərini artırır. Bu isə qaz ixrac edən ölkələr arasında rəqabəti gücləndirərək uzunmüddətli perspektivdə qiymət şərtlərinə təsir göstərə bilər.
Eyni zamanda, Azərbaycan üçün Avropaya qaz ixracının genişləndirilməsi yalnız qiymətdən deyil, etibarlı tədarük imkanlarından da asılıdır. Qlobal bazarda qiymətlərin nisbətən aşağı olduğu dövrdə uzunmüddətli müqavilələr, ixrac marşrutlarının şaxələndirilməsi və hasilat potensialının qorunması daha vacib olur. Beləliklə, 2,92 dollarlıq “NYMEX” göstəricisi təkcə bir günlük qiymət xəbəri deyil, qlobal qaz bazarında təklif bolluğunun və rəqabətin güclənməsinin göstəricilərindən biri kimi diqqət çəkir.
Hazırkı şəraitdə bazarın əsas sualı qiymətin 3 dollar həddini nə vaxt və hansı səbəbdən davamlı şəkildə keçə biləcəyidir. Bunun üçün qış mövsümündə tələbin artması, qaz hasilatının tempi, LNG ixracının genişlənməsi və ehtiyatların səviyyəsi həlledici olacaq. EIA-nın cari proqnozları isə yaxın aylarda ABŞ qaz bazarında yüksək ehtiyatların qiymət artımını məhdudlaşdıracağını göstərir.
Nuray,
AzNews.az