2027-ci ildə Azərbaycanda ətraf mühitin mühafizəsi üzrə xərclərin 438,7 milyon manata çatdırılması nəzərdə tutulur. Bu, 2026-cı ilin təsdiq olunmuş proqnozu ilə müqayisədə 5,5 faiz artım deməkdir. Növbəti il dövlət büdcəsinin xərcləri 42,4 milyard manat proqnozlaşdırıldığından, ətraf mühit istiqamətinə ayrılan vəsait ümumi büdcə xərclərinin təxminən 1 faizini təşkil edəcək.
Bu göstəricinin iqtisadi əhəmiyyəti yalnız ayrılan vəsaitin həcmi ilə ölçülmür. Ətraf mühit üzrə dövlət xərcləri son illərdə iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşma, su ehtiyatlarının idarə olunması, tullantıların emalı, çirkab suların təmizlənməsi, meşələrin və biomüxtəlifliyin qorunması kimi istiqamətlərlə daha sıx əlaqələnir. Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsinin ətraf mühit üzrə son statistik məcmuəsində də su ehtiyatları, atmosfer havası, təhlükəli tullantılar, meşə və xüsusi mühafizə olunan ərazilər, eləcə də ətraf mühitin mühafizəsinə çəkilən xərclər üzrə geniş göstəricilər təqdim olunur.
2026-cı ilin dövlət büdcəsində ətraf mühitin mühafizəsi üzrə 420,2 milyon manat nəzərdə tutulmuşdu. Bu vəsaitin böyük hissəsi ərazilərin təmizlənməsi, çirkab suların yığılması və təmizlənməsi istiqamətinə yönəldilmişdi. 2027-ci il üçün məbləğin 438,7 milyon manata yüksəldilməsi həmin sahədə maliyyələşmənin davamlı xarakter daşıdığını göstərir.
Məsələnin digər tərəfi iqlim dəyişikliklərinin iqtisadi xərcləridir. Dünya Bankının Azərbaycan üzrə qiymətləndirməsinə görə, uyğunlaşma tədbirləri həyata keçirilmədiyi halda iqlimlə bağlı fiziki risklər 2060-cı ilədək ölkənin məcmu ÜDM itkilərini 1,8 faizə qədər artıra bilər. Bu səbəbdən ətraf mühitə yönəldilən vəsait yalnız ekoloji nəticə yaradan xərc deyil, eyni zamanda gələcək iqtisadi itkilərin məhdudlaşdırılmasına xidmət edən investisiya kimi nəzərdən keçirilir.
Azərbaycanın əvvəlki büdcə təcrübəsi də göstərir ki, iqlim maliyyələşməsi təkcə “ətraf mühitin mühafizəsi” adlı xərc maddəsi ilə məhdudlaşmır. Maliyyə Nazirliyinin məlumatlarına əsaslanan 2025-ci il üzrə açıqlamalarda kənd təsərrüfatı, təhsil və ətraf mühit sahələrində iqlimlə əlaqəli xərclərin ümumi həcminin 1,4 milyard manat olduğu, bunun əsas hissəsinin iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşma tədbirlərinə yönəldildiyi bildirilmişdi. Bu yanaşma su təsərrüfatı, kənd təsərrüfatı, torpaq və digər sahələrdə iqlim risklərinin ayrıca ekoloji xərcdən daha geniş maliyyə çərçivəsində nəzərə alındığını göstərir.
2027-ci il büdcəsində ətraf mühit xərclərinin 5,5 faiz artırılması da məhz bu geniş kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Qlobal səviyyədə iqlim dəyişiklikləri artıq yalnız ekoloji məsələ deyil, ərzaq təhlükəsizliyi, su təminatı, infrastrukturun dayanıqlılığı və fiskal risklərlə birbaşa əlaqəli iqtisadi amildir. Azərbaycan üçün bu xüsusilə aktualdır, çünki su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması, torpaqların qorunması və şəhər mühitinin ekoloji dayanıqlığının artırılması həm sosial, həm də iqtisadi nəticələr yaradır.
Burada xərclərin artım tempindən daha vacib məsələ vəsaitlərin hansı nəticələrə çevrilməsidir. Müasir ekoloji siyasətdə əsas meyar yalnız ayrılan maliyyənin həcmi deyil, həmin vəsait hesabına çirkab suların təmizlənməsi imkanlarının genişlənməsi, tullantıların idarə olunmasının təkmilləşdirilməsi, su itkilərinin azaldılması, yaşıllıqların qorunması və iqlim risklərinə davamlı infrastrukturun yaradılması kimi ölçülə bilən nəticələrin əldə edilməsidir.
Növbəti ilin dövlət büdcəsində ümumi xərclərin 42,4 milyard manat olması fonunda 438,7 milyon manatlıq ekoloji maliyyələşmə ayrıca böyük xərc maddəsi olmasa da, iqtisadi baxımdan uzunmüddətli təsiri olan istiqamətlərdən biridir. Ətraf mühitə yönələn dövlət vəsaitlərinin infrastruktur, kənd təsərrüfatı, su təsərrüfatı və şəhər inkişafı layihələri ilə əlaqələndirilməsi bu xərclərin iqtisadi səmərəsini daha da artırır. Bu baxımdan 2027-ci il üzrə artım ekoloji xərclərin sadəcə nominal yüksəlişi deyil, iqlim və resurs risklərinin dövlət maliyyəsi çərçivəsində daha sistemli nəzərə alınmasının davamı kimi qiymətləndirilə bilər.
Nuray,
AzNews.az