2027-ci ildə Azərbaycanda ABŞ dollarının məzənnəsinin 1,70 manat səviyyəsində qalacağı proqnozlaşdırılır. Bu göstəricinin büdcə proqnozlarına daxil edilməsi növbəti il üçün fiskal hesablamaların məzənnədə ciddi dəyişiklik nəzərdə tutulmadan aparıldığını göstərir. Azərbaycan Mərkəzi Bankının rəsmi məlumatında da hazırda 1 ABŞ dollarının məzənnəsi 1,70 manatdır və bu səviyyə uzun müddətdir valyuta bazarında əsas nominal göstərici kimi çıxış edir.
Məzənnənin büdcə planlaşdırmasında sabit götürülməsi ilk növbədə dövlət gəlirləri və xərclərinin hesablanması baxımından əhəmiyyətlidir. Neft və qaz gəlirlərinin böyük hissəsi xarici valyutada formalaşdığı halda, dövlət büdcəsinin əhəmiyyətli hissəsi manatla icra olunur. Buna görə də manat-dollar məzənnəsi büdcə gəlirlərinin manata çevrilməsi, dövlət investisiyaları, idxal olunan avadanlıqların dəyəri və bir sıra digər xərclərin planlaşdırılması üçün mühüm makroiqtisadi göstəricidir.
Hazırkı valyuta bazarının göstəriciləri də sabit məzənnə rejiminin arxasında müəyyən iqtisadi dayaqların olduğunu göstərir. Mərkəzi Bankın məlumatına görə, 2026-cı ilin avqustunda valyuta bazarında təklif tələbi üstələyib və Mərkəzi Bank 1,5 milyard ABŞ dolları həcmində alış yönlü müdaxilə həyata keçirib. Bunun nəticəsində ilin əvvəlindən valyuta ehtiyatları 3,8 milyard dollar və ya 33 faiz artaraq 15,3 milyard dollara çatıb.
Valyuta təklifinin tələbi üstələməsində xarici ticarət və cari əməliyyatlar balansının vəziyyəti də mühüm rol oynayır. Mərkəzi Bank 2026-cı ilin ilk aylarında xarici sektor göstəricilərinin əlverişli olduğunu, ticarət profisitinin formalaşdığını və qeyri-neft-qaz ixracında müsbət dinamikanın davam etdiyini açıqlayıb. Bu amillər ölkənin valyuta bazarında dollar təklifinin əsas mənbələrindən biridir.
Digər mühüm faktor Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatlarının həcmidir. Mərkəzi Bankın 2026-cı ilin birinci rübü üzrə qiymətləndirməsinə əsasən, ölkənin strateji valyuta ehtiyatları 85 milyard dolları ötüb və mal və xidmət idxalının təxminən 37 aylıq həcmini qarşılaya biləcək səviyyədə olub. Belə ehtiyat bazası xarici şokların təsirinin yumşaldılması və valyuta bazarında sabitliyin qorunması üçün əhəmiyyətli maliyyə buferi yaradır.
Məzənnənin sabit qalması eyni zamanda inflyasiya baxımından da əhəmiyyətlidir. Azərbaycanda idxalın mühüm hissəsi xarici valyuta ilə həyata keçirildiyi üçün manatın məzənnəsində kəskin dəyişikliklər idxal olunan məhsulların maya dəyərinə və nəticə etibarilə daxili qiymətlərə təsir göstərə bilər. Mərkəzi Bankın 2026-cı ilin may proqnozunda illik inflyasiyanın 2027-ci ildə 4,5 faiz səviyyəsində olacağı gözlənilirdi və pul siyasətində məzənnə dinamikası inflyasiya risklərinin qiymətləndirilməsində nəzərə alınan amillərdən biri kimi göstərilirdi.
Bununla belə, büdcə sənədində 1,70 manatlıq məzənnənin proqnozlaşdırılması gələcəkdə valyuta bazarında hər hansı dəyişiklik ehtimalının tamamilə aradan qalxması anlamına gəlmir. Büdcə proqnozu müəyyən makroiqtisadi ssenari əsasında hazırlanır və faktiki məzənnəyə neft qiymətləri, ixrac gəlirləri, kapital və maliyyə axınları, idxal tələbi, qlobal maliyyə bazarlarındakı vəziyyət və daxili valyuta tələbi kimi çoxsaylı amillər təsir göstərə bilər. Buna görə 1,70 manat göstəricisi daha çox büdcə planlaşdırmasının əsas parametri kimi qiymətləndirilməlidir.
Azərbaycanın valyuta bazarının xüsusiyyətlərindən biri də manat-dollar məzənnəsinin yalnız bazar iştirakçılarının cari tələb və təklifi ilə deyil, ümumi makroiqtisadi siyasət və valyuta bazarının tənzimlənməsi mexanizmləri ilə birlikdə formalaşmasıdır. Mərkəzi Bank 2026-cı il üçün açıqladığı pul siyasəti çərçivəsində manat-dollar ikitərəfli məzənnəsinin banklararası əməliyyatların orta məzənnəsi əsasında formalaşacağını və SOFAZ-ın valyuta satışları ilə bağlı hərracların davam etdiriləcəyini bildirib.
Bu baxımdan 2027-ci il üçün 1,70 manatlıq məzənnənin götürülməsi dövlət maliyyəsi baxımından daha çox sabitlik ssenarisini ifadə edir. Belə yanaşma büdcə parametrlərinin hesablanmasını, dövlət xərclərinin planlaşdırılmasını və manat ifadəsində maliyyə göstəricilərinin proqnozlaşdırılmasını asanlaşdırır. Eyni zamanda sabit məzənnə biznes üçün idxal, investisiya və maliyyə planlaşdırılmasında müəyyən proqnozlaşdırıla bilən mühit yaradır.
Əsas məsələ isə bu sabitliyin xarici iqtisadi şərtlərlə nə dərəcədə dəstəklənməsidir. Azərbaycanın yüksək valyuta ehtiyatları, enerji ixracından daxilolmalar, qeyri-neft ixracının genişləndirilməsi və valyuta bazarında təklifin mövcudluğu 1,70 manatlıq məzənnə ssenarisinin makroiqtisadi əsaslarını formalaşdıran başlıca amillər sırasında yer alır. 2027-ci il üzrə büdcə proqnozunun da məhz bu göstəricilər nəzərə alınmaqla hazırlanması maliyyə siyasətində məzənnə sabitliyinin mühüm yer tutduğunu göstərir.
Nuray,
AzNews.az