Bakıda 100 MVt gücündə günəş elektrik stansiyası və 30 MVt-lıq Batareya Enerji Saxlanc Sisteminin (BESS) qurulması üçün 198,45 hektar dövlət torpağının bərpa olunan enerji mənbələri ərazisi kimi müəyyənləşdirilməsi Azərbaycanın enerji sistemində yeni mərhələnin formalaşdığını göstərir. Burada əsas məqam yalnız yeni günəş stansiyasının yaradılması deyil, günəş generasiyasının enerji saxlanc texnologiyası ilə birlikdə planlaşdırılmasıdır. Bu yanaşma bərpa olunan enerjinin elektrik şəbəkəsinə daha sabit inteqrasiyası baxımından əhəmiyyətlidir.
Azərbaycanın bərpa olunan enerji strategiyasında günəş və külək layihələrinin çəkisi son illərdə sürətlə artır. Energetika Nazirliyinin 2026-cı ilin iyulunda yenilənmiş məlumatına görə, ölkədə ümumi gücü 2 070 MVt olan bərpa olunan enerji stansiyaları fəaliyyət göstərir. Bunun 278,2 MVt-ı günəş, 306,5 MVt-ı külək elektrik stansiyalarının payına düşür. Bərpa olunan enerji mənbələrinin ümumi enerji gücündə payı təxminən 20,8 faizdir.
Zirədə nəzərdə tutulan 100 MVt-lıq layihə bu mənzərədə xüsusilə diqqətçəkəndir. Günəş stansiyasının gücü hazırkı günəş generasiyası portfelinin əhəmiyyətli hissəsinə uyğun gəlir. Eyni ərazidə 30 MVt gücündə batareya sisteminin nəzərdə tutulması isə layihənin sadəcə əlavə elektrik istehsal etmək məqsədi daşımadığını göstərir. Günəş enerjisinin əsas xüsusiyyətlərindən biri istehsalın günün saatlarından və hava şəraitindən asılı olmasıdır. Enerji saxlanc sistemi məhz belə dəyişkənliyin idarə edilməsində, istehsal və istehlak arasındakı vaxt fərqinin tənzimlənməsində və şəbəkənin dayanıqlığının qorunmasında istifadə oluna bilər.
Bu məsələ Azərbaycanın enerji sistemində bərpa olunan mənbələrin payının artması fonunda daha da aktuallaşır. Energetika Nazirliyi 2025-ci ildə 2027-ci ilədək bərpa olunan enerjinin ümumi qoyuluş gücündə payının 33,7 faizə, 2030-cu ildə isə 37,9 faizə çatdırılmasının planlaşdırıldığını açıqlamışdı. Həmçinin yeni günəş və külək layihələrinin ildə 6,7 milyard kVt·st elektrik istehsal etməsi, 1,5 milyard kubmetr təbii qaza qənaət yaratması və 3,2 milyon ton istixana qazı emissiyasının qarşısını alması gözlənilir.
Bu baxımdan Zirə layihəsinin Bakı kimi iri elektrik istehlakı mərkəzində yerləşməsi də iqtisadi cəhətdən əhəmiyyətlidir. Enerjinin istehlak mərkəzlərinə yaxın istehsal edilməsi ötürmə şəbəkəsinə düşən yükün və uzun məsafəli ötürmə ehtiyacının optimallaşdırılmasına imkan yarada bilər. Bununla belə, 100 MVt-lıq stansiyanın real səmərəliliyi yalnız qoyuluş gücü ilə deyil, il ərzində faktiki istehsal etdiyi elektrik enerjisinin həcmi, şəbəkəyə qoşulma imkanları və batareya sisteminin hansı rejimdə idarə olunması ilə müəyyənləşəcək.
Məsələnin digər mühüm tərəfi torpaq resurslarından istifadənin optimallaşdırılmasıdır. Zirə qəsəbəsində 198,45 hektar ərazinin xüsusi təyinatla bərpa olunan enerji mənbələri ərazisi kimi müəyyən edilməsi şəhər ətrafında enerji infrastrukturu üçün torpaq planlaşdırmasının da enerji siyasəti ilə əlaqələndirildiyini göstərir. Layihənin yaşayış və digər təsərrüfat fəaliyyətləri ilə qarşılıqlı təsirinin minimuma endirilməsi, ərazinin ekoloji xüsusiyyətlərinin nəzərə alınması və tikinti mərhələsində infrastrukturun düzgün planlaşdırılması burada əsas məsələlərdən olacaq.
Azərbaycanın son illərdə enerji saxlancına ayrıca diqqət yetirməsi də bu layihənin daha geniş prosesin hissəsi olduğunu göstərir. 2025-ci ildə Çin şirkətləri ilə imzalanmış sənədlər arasında Böyükşor gölündə 100 MVt-lıq üzən günəş elektrik stansiyası ilə birlikdə 30 MVt-lıq batareya enerji saxlanc sistemi layihəsi də yer alıb. 2026-cı ildə isə Energetika Nazirliyi yeni generasiya güclərinin şəbəkəyə təhlükəsiz inteqrasiyası və BESS texnologiyalarının tətbiqini prioritet istiqamətlərdən biri kimi qeyd edib.
Beynəlxalq maliyyə qurumlarının yanaşması da göstərir ki, yaşıl enerjinin genişləndirilməsi yalnız yeni elektrik stansiyalarının tikintisi ilə yekunlaşmır. Dünya Bankının 2025-ci ildə Azərbaycan üçün təsdiqlədiyi 173,5 milyon ABŞ dolları həcmində AZURE layihəsinin əsas istiqamətlərindən biri elektrik ötürücü şəbəkəsinin gücləndirilməsi və artan bərpa olunan enerji güclərinin sistemə inteqrasiyasıdır. Bank layihənin ilkin mərhələdə 384 milyon ABŞ dolları həcmində özəl investisiyanı səfərbər etməsinə şərait yaradacağını açıqlayıb.
Deməli, Zirədə 100 MVt günəş və 30 MVt saxlanc gücünün yaradılması ayrıca bir elektrik stansiyası layihəsindən daha geniş məna daşıyır. Burada generasiya, enerji saxlancı, torpaq planlaşdırılması və şəbəkəyə inteqrasiya bir layihə çərçivəsində birləşdirilir. Azərbaycanın bərpa olunan enerjinin ümumi enerji sistemində payını artırmaq məqsədi baxımından belə layihələrin iqtisadi nəticəsi onların yalnız tikilib istifadəyə verilməsi ilə deyil, istehsal etdiyi enerjinin sistemə nə dərəcədə səmərəli və etibarlı inteqrasiya olunması ilə ölçüləcək.
Nuray,
AzNews.az